الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )
654
المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )
عَمِيَّة : نادانى و جهل . مَعَامِى : زمينهايى كه باير و بدون سكنه مانده است كه اثرى از آبادى در آن نباشد . عن : عَنْ يعنى ( از ) مقتضى معنى در گذشتن و جدا شدن از چيزى است كه لفظ - عن - به آن اضافه شده است مثلا مىگويى : حدّثتك عن فلان : از او برايت سخن گفتم . أطعمته عن جوع : از گرسنگى غذايش دادم . ابو محمّد بصرى - گفته است : حرف ( عن ) از ( على ) بيشتر و فراگيرتر به كار مىرود « 1 » زيرا ( عن ) در جهات ششگانه ( بالا - پائين - عقب - جلو - چپ - راست ) به كار مىرود و از اين رو ( عن ) در موقعيّت ( على ) واقع شده است و در شعر اين شاعر كه : اذا رضيت عَلَيَّ بنو قُشَير ( وقتى كه بنو قشير از من راضى شوند و درگذرند ) . ابو محمّد بصرى گفته : حرف - عن - از على بيشتر و فراگيرتر است زيرا - عن - در جهات شش گانه هم به كار مىرود و در موقعيّت - على - است شاعر مىگويد : اذا رضيت علىّ بنو قشير ( زمانى كه بنو قشير از من راضى شوند ) بنابر اين اگر بگويى - أطعمته على جوع و كسوته على عرى - نيز صحيح است يعنى از گرسنگى غذايش
--> ( 1 ) ابو محمّد بصرى كه نظر او را راغب حجّت دانسته از دانشمندان نحوى قرون اوّليه هجرى است . بدر الدّين زركشى هم در كتاب ( البرهان فى علوم القرآن ) ذيل ( عن ) همين مطلبى را كه در مفردات آمده از قول ابو محمّد بصرى نقل مىكند ، فقط تفاوتهايى در عبارت دارد مىگويد : « و لو قلت اطعمته من جوع و كسوته على عرى لم يصح : اگر بگويى او را از گرسنگى سير كردم و از برهنگى لباسش پوشاندم صحيح نيست » ولى راغب رحمه اللّه مىنويسد : و لو قلت اطعمته على جوع و كسوته على عرى لصحّ - كه در هر دو قسمت ( على ) در معنى ( عن ) و من است كه در قرآن هم در سوره قريش آمده است در آيه : ( الَّذِي أَطْعَمَهُمْ مِنْ جُوعٍ 4 / قريش ) پس بنا بر نظر ابو محمّد بصرى هر كجا بجاى ( من ) و ( عن ) حرف ( على ) باشد بايستى به ( از ) تفسير كرد . ابن سكّيت هم همين نظر را دارد مىنويسد تكون ( عن ) بمعنى ( على ) ذو الاصبع العدوانى ، مىگويد : لا افضلت فى حسب عنّى : تو در حسب بر من فضيلتى نيافتى ( لس 13 / 296 ) - البرهان 4 / 286 ) .