الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )

635

المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )

يَجْمَعُ اللَّهُ الرُّسُلَ . . . تا . . . لا عِلْمَ لَنا - 109 / مائده ) اشاره به اين است كه عقولشان خطا كرد و ندانسته‌اند ( كه مريم پاسخشان را داده و رسالتشان را اجابت كرده‌اند و چگونه اجابت نموده‌اند ) و عِلْم از جهتى ديگر بر دو گونه است : 1 - علم نظرى . 2 - علم عملى . علم نظرى : چيزى است كه وقتى دانسته باشد با دانستن بيشتر كامل مىشود مثل علم بموجودات عالم . علم عملى : دانشى است كه تمام نمىشود مگر اينكه به آن علم عمل شود مثل علم به عبادات « 1 » . و از جهتى ديگر هم عِلْم دو گونه است : 1 - علم عقلى . ( علمى كه با انديشه و عقل دانسته مىشود ) 2 - علم سمعى . ( علمى كه صرفا از شنيده‌ها و مسموعات است ) اعْلَمْتُهُ و عَلَّمْتُهُ : در اصل يكى است جز اينكه تعليم به آنچه را كه زياد تكرار مىشود اختصاص دارد تا جائى كه اثرى از آن در نفس آموزنده حاصل شود ، ولى

--> ( 1 ) در مورد علم عملى يا دانشى كه با عمل به آن ، جان و روان انسان كمال مىيابد ، شعرا و علماى اخلاق و جامعه شناسان و فلاسفه همواره اظهار نظر كرده‌اند ، و در گذشتهء دور هم - حكمت را فلاسفه به دو قسمت حكمت نظرى و حكمت عملى تقسيم نموده‌اند امّا تأكيد و سفارشى كه در قرآن مجيد و احاديث شده است موضوعى است كه كامل بودن ، و تمام بودن آن را به خوبى نشان مىدهد و اصولا علم بدون عمل را گناه بزرگى مىشمارد ، سعدى با الهام از آيه - لِمَ تَقُولُونَ ما لا تَفْعَلُونَ مىگويد : بار درخت علم ندانم جز علم * با علم اگر عمل نكنى شاخ بى برى علم آدميّت است و جوانمردى و ادب * ور نه ددى به صورت انسان مصوّرى و بديهى است به علمى عمل بايد كرد كه در راه تكامل و سعادت و بهروزى انسانها و جامعه باشد نه چون عالمان و علومى كه در چنگال خونخواران و ابر قدرتهاى جهان امروز به صورت بمب‌هاى اتمى و شيميائى و هزاران نوع ابزار مرگبار در آمده است ، زيرا علم و عمل را براى آزمندى و برترى طلبى مىآموزند و بگفتهء سنائى : دزدانى هستند كه گزيده‌ترين متاع آدميان ، يعنى هستى و جانشان را فداى شهوات خود مىكنند . مىگويند : چو علم آموختى از حرص آنگه ترس * كاندر شب چو دزدى با چراغ آيد گزيده‌تر برد كالا .