الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )

596

المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )

عُزَيْر - در آيه : ( وَ قالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ - 30 / توبه ) اسم پيامبرى است . عزل : اعْتِزَال : دور كردن چيزى و دور شدن از چيزى است ( متعدّى و لازم ) چه از نظر عمل يا بيزارى فكرى يا روحى يا غير اينها چه با بدن و جسم يا با قلب و دل . مىگويند : عَزَلْتُهُ و اعْتَزَلْتُهُ و تَعَزَّلْتُهُ فَاعْتَزَلَ : دورش كردم سپس دور شد . در آيات : ( وَ إِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَ ما يَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ - 16 / كهف ) « 1 » ( فَإِنِ اعْتَزَلُوكُمْ فَلَمْ يُقاتِلُوكُمْ - 90 / نساء ) « 2 » ( وَ أَعْتَزِلُكُمْ وَ ما تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ - 48 / مريم ) « 3 » ( فَاعْتَزِلُوا النِّساءَ - 222 / بقره ) « 4 » شاعر گويد : يا بنت عاتكة الّتي أتعزّل « 5 » . و در آيه : ( إِنَّهُمْ عَنِ السَّمْعِ لَمَعْزُولُونَ - 212 / شعراء ) يعنى بعد از آنكه مىتوانستند و

--> ( 1 ) در بارهء اصحاب كهف است كه از مشركين و بتهاى معاصرين خود كه غير از اللّه مىپرستيدند كناره‌گيرى كرده بودند و خداوند آنها را به غار هدايت كرد . ( 2 ) اگر كفّار از شما كناره گرفتند و با شما نجنگيدند و اظهار اطاعت كردند خداوند راهى براى جنگ با آنها برايتان قرار نداده است . ( 3 ) سخن حضرت ابراهيم به آزر و بت پرستان است مىگويد از شما و هر آنچه غير خدا مىپرستيد دورى مىگزينم . ( 4 ) وقتى كه همسرانتان حائضند از آنها كناره گيريد تا پاك شوند . ( 5 ) مصراع فوق از شعر اخوص است كلمه - بنت غلط است و صحيح آن - بيت - است كه در متون ديگر آمده و چنين است : يا بيت عاتكة الّذى اتعزل * حذر العدا و به الفؤاد موكلّ انى لامنحك الصّدور و انّنى * قسما ابيك مع الصّدود لاميل اين شعر را - اخوص - در مدح عمر بن عبد العزيز سروده مىگويد : اى خانه عاتكه كه از ترس دشمنان از تو دورى مىگزينم ولى دل به تو پيوسته است ، من روى برگرداندن از تو را به تو وامىگذارم و سوگند مىخورم كه با وجود اعراض و دورى به تو متمايلم . جدّا خوص كه نامش - حمى الدّير - است يكى از ياران .