قطع كنم ) . و اين همان معنى است كه قبلا گفته شد ، به اينكه رحمت دو معنى در بر دارد يكى رقّت و نرمدلى و ديگرى احسان و بخشش ، خداوند در سرشت و فطرت مردم ، مهربانى و رقّت را تمركز داده و خود را با احسان ، آنچنانكه لفظ رحم ، از رحمت و بخشش است و معنايش از احسان و بخشايش ، كه در خداى تعالى است و در معنى آن موجود گرديده ، پس معنى رحم و رحم با لفظشان هم تناسب و همسانى يافته است و همينطور رَحْمن و رَحِيم - مثل نَدْمَان و نَدِيم ( همنشين و همدم ) . واژه - رَحْمَن - جز براى خداى تعالى به ديگران اطلاق نمىشود همانطور كه معنى آن در بارهء ديگرى صحيح نيست زيرا او كسى است كه - شعاع رحمتش همه چيز را فرا گرفته و بر همه گسترش يافته ولى واژهء - رحيم در غير - اللّه به كار مىرود ، او خداونديست كه رحمتش فزونى يافته . خداى تعالى گويد : ( إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ - 173 / بقره ) . و در وصف پيامبر صلّى اللّه عليه و آله گفته است : ( لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَرِيصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنِينَ رَؤُفٌ رَحِيمٌ ) . ( براستى پيامبرى از خودتان آمد كه سختى و رنجتان بر او ناگوار و بشدّت خواهان ايمان شماست به مؤمنين هم مهربان و رحيم است ) . گفته شده خداى تعالى - رحمن دنيا و رحيم آخرت - است از اين روى كه احسان و بخشش او در دنيا مؤمن و كافر را شامل مىشود و فرا مىگيرد و در آخرت ويژهء مؤمنين است و بر اين معنى گفت : ( وَ رَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُها لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ - 156 / اعراف ) كه آگاهى و تنبيهى است بر اينكه شمول عام رحمت در دنيا بر مؤمنين و كافرين و در آخرت ويژه مؤمنين و پرهيزكاران است ( فساكتبها - يعنى حكم و فرمان پيوسته الهى در دنيا و آخرت ) .