( وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً - 33 / اسراء ) . سوّم - ظلم ميان انسان و نفس خويش كه در آيه : ( فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ - 32 / فاطر ) به آن مقصود اشاره شده و در آيات : ( ظَلَمْتُ نَفْسِي - 44 / نمل ) ( إِذْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ - 64 / نساء ) و آيه : ( فَتَكُونا مِنَ الظَّالِمِينَ - 35 / بقره ) يعنى از ظالمين و ستم كنندگان به نفس خويش مىشويد . و آيه : ( وَ مَنْ يَفْعَلْ ذلِكَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ - 231 / بقره ) . تمام اين سه گونه « ظلم » كه ذكر شد در حقيقت « ظلم به نفس » است زيرا در همان آغاز كه كسى همّت به ظلم مىگمارد يعنى : ( شرك و كفر و نفاق ورزيدن يا به حقّ مردم تجاوز كردن و يا در همسرى با همسر ستم كردن ) انسان به خودش ستم مىكند پس ظالم آغاز كنندهء ستم از نفس خويش است و لذا خداى تعالى در موارد زياد ديگر گفت : ( وَ ما ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَ لكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ - 33 / نحل ) ( وَ ما ظَلَمُونا وَ لكِنْ كانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ - 57 / بقره ) « 1 » و در آيه : ( وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ - 82 / انعام ) گفته شده - ظلم در اين آيه همان شرك است به دلالت اينكه وقتى اين آيه نازل شده بر اصحاب پيامبر عليه السّلام سخت و گران آمد و به آنها گفت آيا آيه ( إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ - 13 / لقمان ) را نمىبينيد « 2 » .

--> ( 1 ) اشاره به رفتار با همسران است كه براى شخصيّت دادن به انسانها چه زن و چه مرد مىفرمايد : نكند همسرانتان را اگر مدّتشان رسيد به نيّت زيان رساندن يا تعدّى به آنها نگه‌داريشان كنيد و كسى كه چنين كند در حقيقت به نفس خويش ستم كرده است كه اين مطلب يگانگى دو همسر را از نظر انسان بودن مطرح كرده است و در پايان آيه مىگويد : بدانيد كه خدا بر هر چيزى آگاه و عليم است . ( 2 ) يعنى شما كه به راستى ايمان داريد هرگز ايمانتان را به شرك در نمىآميزيد و آلوده نمىكنيد .