الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )

485

المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )

( فَمَنْ شَرِبَ مِنْهُ فَلَيْسَ مِنِّي وَ مَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ فَإِنَّهُ مِنِّي - 249 / بقره ) . ( در بارهء آزمودن سربازان طالوت است كه چون در سرعت و حركت بودند به آنها گفت جز كف دستى از آب نهر كه به آن مىرسيم ننوشيد كسى كه بنوشد از من نيست و كسى كه ننوشد از من است اگر به قدر يك كف دست ) بعضى گفته‌اند چون گفته است : ( وَ مَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ - 249 / بقره ) يعنى واژه - طعم - را براى آب خوردن به كار برده محقّقا تنبيهى و هشدارى است تا مانعى باشد بر خوردن آب مگر كف دستى آن هم با غذا همانطور كه ممنوعيّت بر نوشيدن زياد آب است مگر به كفى و جرعه‌اى كه چون با چيزى كه جويده مىشود همراه باشد آب هم با آن غذا خورده مىشود . و هر كلمه ديگر بجاى ( لَمْ يَطْعَمْهُ - 249 / بقره ) مىگفت ، مثلا : ( و من لم يشربه ) مىگفت ، اقتضاء داشت كه اجازه خوردن آب بهر مقدار با غذا مجاز باشد ولى همين كه گفت : ( وَ مَنْ لَمْ يَطْعَمْهُ - 249 / بقره ) روشن نمود به اينكه خوردن آب در هر حال جايز نبوده مگر باندازه‌اى كه استثناء شده و همان يك بار خوردن و برداشتن آن با دست است . و سخن پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در بارهء آب چاه زمزم كه فرمود :

--> شيفتگان راستين حقّ و عدالت را به هيجان آوردند ( اخبار الطّوال - مروج الذّهب - كامل ابن اثير - تاريخ طبرى ) و لذا امير المؤمنين عليه السّلام در نامهء معروفش به مالك اشتر مىنويسد : انّ شر وزرائك من كان للاشرار قبلك وزيرا و من شركهم فى الانام و لا يكوننّ لكم بطانة فانّهم اعوان الائمة و اخوان الظّلمة . . . يعنى بدترين وزيران تو كسانى هستند كه پيش از تو وزير اشرار بودند و كسانى كه در گناهان شركت داشته‌اند البتّه نبايستى چنين كسانى محرم راز تو ( و كيل ، وزير ، مدير ، فرمان دار ، فرمانده ، مشاور ، خزانه‌دار استاندار . . . ) باشند زيرا آنان ياوران گناهكاران و برادران ستمكاران بوده‌اند و تو مىدانى نيكوترين را از ميان كسانى كه هرگز ستمگر را بر ستمش و گناهكار را بر گناهش يارى نكرده‌اند برگزينى اينان هزينه‌شان بر تو سبك‌تر و ياريشان بر تو نيكوتر و محبّت و عاطفه‌شان بر تو بيشتر و انس و الفتشان به ديگران كمتر است پس اين چنين كسان را محرم خويش و مشاور و يار خويش گردان و بايستى برگزيده‌ترين ايشان نزد تو وزيرى باشد كه سخن تلخ حق بيشتر گويد و كمتر ترا در گفتار و كردارى كه خداوند براى دوستانش نمىپسندد بستايد . ( نهج البلاغه 427 - نامه به مالك اشتر ) .