آيه : ( وَ لَا الضَّالِّينَ - 7 / فاتحه ) گفته شده مقصود از - ضَالِّينَ نصارى است . و آيه : ( فِي كِتابٍ لا يَضِلُّ رَبِّي وَ لا يَنْسى - 52 / طه ) يعنى از پروردگار دور نمىشود و پروردگارم نيز از آن غافل نمىشود يعنى وانمىگذارد ، و فراموش نمىكند . و آيه : ( كَيْدَهُمْ فِي تَضْلِيلٍ - 2 / فيل ) يعنى در باطل و گمراهى خودشان « 1 » . إِضْلَال - دو گونه است : اوّل آنكه سبب آن ، ضلال و گم شدن باشد كه خود دو وجه دارد : 1 - يا اينكه چيزى از تو دور و گم شود ، مثل : اينكه مىگويى : أَضْلَلْتُ البعيرَ : شتر را گم كردم . و از من دور شد . 2 - و يا اينكه به ضلال و دور شدنش حكم كنى و ضلال در اين دو امر سبب - إضلال - است . دوّم - اينكه إضلال - سبب - ضلال - و دور شدن شود به اين معنى كه امر باطل براى انسان زينت داده شود تا به گمراهى بيفتد مثل مفهوم آيات : ( لَهَمَّتْ طائِفَةٌ مِنْهُمْ أَنْ يُضِلُّوكَ - 113 / نساء ) ( وَ ما يُضِلُّونَ إِلَّا أَنْفُسَهُمْ - 69 / آل عمران ) يعنى كارهايى را دنبال مىكنيد كه بوسيلهء آن كارها ترا گمراه كنند ، پس ، از كارشان چيزى عايدشان نمىشود مگر چيزى كه گمراهى خودشان در آن هست . و از قول شيطان مىگويد : ( وَ لَأُضِلَّنَّهُمْ وَ لَأُمَنِّيَنَّهُمْ - 119 / نساء ) « 2 » و در بارهء شيطان گفت : ( وَ لَقَدْ أَضَلَّ مِنْكُمْ جِبِلًّا كَثِيراً - 62 / يس ) « 3 »

--> ( 1 ) در بارهء اصحاب فيل است كه مىفرمايد : آيا نمىدانى كه پروردگارت با اصحاب فيل چگونه عمل كرد آيا كيد و نيرنگشان را در باطل و گمراهى قرار نداد . ( 2 ) قطعا گمراهشان مىكنيم و به آرزوهاشان درمىافكنيم . ( 3 ) شيطان از شما نسل‌ها و خلقهاى زيادى را گمراه كرد ، آيا نمىبايد تعقّل مىكرديد .