نبايستى ضررى و زيانى ببيند ) كه جايز است اين زيان و ضرر بفاعل اسناد داده شود گويى كه مىگويد : لا يُضَارِرْ : ( گواه نبايد كتمان حقّ كند و زيان برساند ) و يا اينكه مفعول باشد يعنى : لا يُضَارِرْ : ( زيان نبيند ) نه اينكه بخاطر درخواست گواهى و شهادتش از كار و معاشش باز داشته شود . آيه : ( لا تُضَارَّ والِدَةٌ بِوَلَدِها - 233 / بقره ) « 1 » و اگر در آيهء اخير - تُضَارُّ - با مرفوع بودن حرف ( ر ) خوانده شود پس لفظش

--> ستمهاى اقتصادى و اخلاقى غير انسانى كه همواره در جامعه بشر وجود داشته و دارد برداشت غلط و سوء استفاده از حقوق تملّك و مالكيّت با عنوان مسلّط بودن بر اموال و املاك شخصى است و حتّى بنام حقّ فرزند بر مادر يا مادر بر فرزند در امر شير دادن اين سوء استفاده و سوء برداشت‌ها از حقّ انجام مىشود ، لذا مكتب اسلام كه تمام كننده آئين‌هاى الهى و تنظيم كننده حقوق انسانها و اجراى عدالت است با آيه 233 / بقره و سپس حديث معروف - لا ضرر و لا ضرار فى الاسلام - يا - قضى رسول اللَّه بالشّفعة بين الشّركاء فى الارضين و المساكين و قال لا ضرر و لا ضرار فى الاسلام - يكى از اصول فراگير و عدالت گستر اسلام را كه در كتب فقهى از اصول مهمّه مورد بحث و عمل حكومت اسلامى است ، بشدّت با روح تعدّى و ستم پيشگى و خودخواهى افراد كه بنام مالكيّت سلب - حقوق انسان از ديگران مىكنند برخورد كرده است . ابن اثير در تفسير اين حديث چنين گويد : « - الضرّ - يا زيان - ضدّ سود و منفعت است پس معنى - لا ضرر - اين است كه هيچكس نبايستى به ديگرى زيان و ضرر برساند يا چيزى از حقّ او - كم گذارد و معنى - ضرار - اين است اگر كسى كه زيان و ضرر به او رسيده زيانى رساند در برابر آن چيزى بر عهده‌اش نيست - ضرر - فعل واحدى است كه از فردى سر مىزند ولى ضرار فعلى است دو جانبه ، ضرر - آغاز فعل است و ضرار - جزاء و پاداش بر آن زيان است ( النّهايه 3 / 81 و لس 4 / 103 ) و در واقع حديث پيامبر صلّى اللَّه عليه و آله كه از سوى امامان بازگو و تفسير شده است همان حقّ دفاعى است كه در اسلام معيّن شده است تا سوّمين ضمانت اجراى قوانين اسلام كه همان دفاع شخصى و نظارت عمومى بر حقوق آنها است به خوبى تأمين شود . ( 1 ) در بارهء شير دادن نوزاد از سوى مادران است كه مىگويد ( لا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَها لا تُضَارَّ والِدَةٌ ) هيچكس بيش از توانش بكارى وادار نمىشود و هيچ مادرى به سبب شير دادن كودكش نبايستى زيان ببيند . در حديثى از حضرت صادق عليه السّلام آمده است كه : « لا تضارّ بالصّبى و لا يضارّ بامّه فى رضاعه و ليس لها ان تأخذ فى رضاعه فوق حولين كاملين » يعنى در شير دادن نبايستى نه مادر يا كودك زيان برسد و نبايستى بيشتر مجبور به شير دادن شود . اين حديث و آيه ، اوج شكوه و حفظ حقوق انسانها و بشريت را نشان مىدهد . در اين حديث شريف نكات روانى ، تربيتى اخلاقى ، اجتماعى نهفته است چنان كه در علم پزشكى با ثبات رسيده بيش از دو سال شير دادن به بچّه اثرات ضعف عقلى و روانى در كودك بوجود مىآورد و از نظر رعايت حال مادر در خور توجّه .