رِجْس « 1 » - از جهت شرع خمر و قمار است كه گفته شده از نظر عقل و خرد هم رجس و پليد است . و اين معنى را خداوند در آيه : ( وَ إِثْمُهُما أَكْبَرُ مِنْ نَفْعِهِما - 219 / بقره ) آگاهى و هشدار مىدهد زيرا هر چيزى كه گناهش بر سودش بيشتر و برتر است عقل و خرد دورى از آن را حكم مىدهد و اقتضاى عقلى دارد و چون شرك و كفر از ديدگاه عقل زشت‌ترين چيزهاست لذا كافرين را در رديف رجس قرار داده است .

--> ( 1 ) ابن فارس ، معنى اوّليهء رجس را اختلاط و درهم آميختگى و معنى دوّم آن را پليدى مىداند كه آن را هم بخاطر آميزش پاكى و ناپاكى كه از پليدى ظاهر با وسوسه‌هاى شيطانى حاصل مىشود مىداند . زمخشرى هم عينا همين نظر را ارائه مىدهد و مىنويسد - و النّاس فى مرجوسه‌اى فى اختلاط و من المجاز الرّجس : يعنى معنى اصل رجس - آميزش و معنى مجاز آن عذاب است زيرا عذاب جزاء آن چيزى است كه نام رجس بطور استعاره به آن داده شده ، معانى منظّم رجس بر اساس آيات قرآن به شرح زير است كه براى اتمام مطالب متن ذكر مىشود : اوّل - رجس در معنى لعنت و عذاب : ( كَذلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ - 125 / انعام ) ، يعنى لعنت در دنيا و عذاب در آخرت . دوّم - رجس در معنى كفر و عذاب : ( فَزادَتْهُمْ رِجْساً إِلَى رِجْسِهِمْ - 125 / توبه ) . يعنى كفرى بر كفرشان يا عذابى بر عذابشان افزوده مىشود آغاز آيه چنين است ( وَ أَمَّا الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ - 125 / توبه ) پس چنان فرجام عذابى نتيجهء دلهاى بيمار خودشان است كه بعدش مىفرمايد ( وَ ماتُوا وَ هُمْ كافِرُونَ - 125 / توبه ) مىميرند در حالى كه كافرند ( با اسم فاعل كه معنى اختيار و پيوستگى را مىرساند ) . سوّم - رجس در معنى شطرنج و غناء : ( فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثانِ - 30 / حج ) يعنى دورى از شطرنج و آيهء ( وَ اجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ - 30 / حجّ ) كه گفته شده - غناء - است . چهارم - رجس در معنى پليدى ( إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَيْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّيْطانِ - 90 / مائده ) رجس - با كسرهء حرف ( ر ) يعنى ناپاكى . فرّاء مىگويد : رجس - در آيهء ( كَذلِكَ يَجْعَلُ اللَّهُ الرِّجْسَ عَلَى الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ - 125 / انعام ) يعنى عقاب و غضب . بعضى از دانشمندان گفته‌اند واژهء - رجس - در لغت به معنى پليدى و ناپاكى است كه اعمّ از نجاست است ولى شيخ طوسى در تهذيب مىگويد : رجس - بدون خلاف همان نجس است . پنجم - رجس - به معنى زشتى و گناه : ( إِنَّما يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ - 33 / احزاب ) و گفته‌اند - رجس - يعنى شك . ششم - رجس در معنى وسوسه‌هاى اهريمنى و شيطانى ، در حديث پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است كه : « اعوذ بك من الرّجس النّجس » . يعنى : پليدى و گناهى كه به كار ناروا و حرام و لعنت تعبير شده است و رجس با فتحه حرف ( ر ) حركت و غرّش رعد . ( مقائيس اللّغة 2 / 490 - اساس البلاغة 155 - لس 6 / 95 - مجمع البحرين 4 / 74 - المصباح المنير ) .