الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )

388

المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )

داد تا به فراخى مال برسد و هر گاه از او صرف نظر كنيد و در گذريد مثل اجراى صدقه و بخشش است ) و بر اين اساس از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله وارد شده است كه : « ما تاكله العافية فهو صدقة » . ( هر آنچه را كه رزق خواهند مىخورد همان بخشش است ) و بر اين معنى آيهء : ( وَ دِيَةٌ مُسَلَّمَةٌ إِلى أَهْلِهِ إِلَّا أَنْ يَصَّدَّقُوا - 92 / نساء ) ( و خونبهائى كه به كسان مقتول داده مىشود مگر اينكه ببخشند و درگذرند ) كه بخشيدن و در گذشتن آن را صدقه گفته است . و آيات : ( فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقَةً - 12 / مجادله ) . ( أَ أَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَيْ نَجْواكُمْ صَدَقاتٍ - 13 / مجادله ) زيرا امر شده بودند به اينكه هر كس با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نجوا كند صدقه و بخششى كه مقدارش معيّن نشده بود ، بپردازند « 1 » .

--> ( 1 ) جار اللّه زمخشرى در ذيل آيات فوق مىنويسد : روايت شده است كه مردم براى نجوا با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را خسته و آزرده مىكردند كه آيات فوق نازل شد و دستور داده شد به اينكه هر كس مشتاق واقعى نجوا با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله است نخست چيزى را مال خويش به مستضعفين صدقه دهد و ببخشد تا صدق نيّاتشان روشن شود . از علي رضى اللّه عنه نقل شده كه در كتاب خدا ، آيه‌اى است كه هيچكس غير از من ، و چه قبل و چه بعد از من به آن عمل نكرد و آن همين آيه است كه دينارى داشتم و به تدريج صدقه دادم و با پيامبر صحبت كردم و ده بار موفّق به اين كار شدم . و از عبد اللّه بن عمر نقل مىكند كه گفت براى على عليه السّلام سه كار واقع شد كه براى ديگرى واقع نشد : 1 - تزويج فاطمه عليها السّلام دخت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله . 2 - بودن پرچم در روز خيبر بدست او . 3 - آيه نجوا . و حكم اين آيه با آيه ( أَ أَشْفَقْتُمْ . . . - 13 / مجادله ) كه در بالا ذكر شد منسوخ شد تا به جاى آن ، نماز برپاى دارند و زكات بدهند و از خداى و رسول اطاعت بنمايند زيرا - و انّه خَبِيرٌ بِما تَعْمَلُونَ ( كشّاف 4 / 494 ) شيخ طبرسى مىگويد : قال المفسّرون فلمّا نهوا عن المناجاة حتّى يتصدقوا ظنّ كثير من النّاس فكفّوا عن المسألة و لم يناجه احد الّا على بن ابى طالب . على ما مضى ذكره : يعنى همه مفسّرين گفته‌اند همين كه از نجوا با پيامبر صلّى اللّه عليه و آله قبل از صدقه دادن نهى شدند عدّه‌اى از مردم از دادن صدقه خسّت ورزيدند جز على بن أبي طالب كه قبلا ذكر شد و آيه 13 / مجادله در حقيقت توبيخى بود بر آنها كه چرا صدقه را ترك كردند و عيان داشتن را بهانه قرار .