الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )

175

المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )

و در مورد با سرعت و شتاب رفتن در كار ، آيه : ( إِنَّ لَكَ فِي النَّهارِ سَبْحاً طَوِيلًا - 7 / مزّمل ) . تسبيح منزّه دانستن و تنزيه خداى تعالى است و اصلش عبور و گذشتن با شتاب در پرستش و عبادت خداوند است ، تسبيح براى كار خير نيز هست همانطور كه براى دور كردن شر و بدى ، چنان كه گفته مىشود : أَبْعَدَه اللَّهُ : خدا دورش گرداند . واژه تسبيح : به طور كلّى در عبادات چه زبانى ، چه عملى و چه در نيّت ، به كار مىرود . در آيه : ( فَلَوْ لا أَنَّهُ كانَ مِنَ الْمُسَبِّحِينَ - 43 / صافّات ) كه گفته‌اند او از نمازگزاران بود ولى شايسته‌تر است كه به هر سه قسمت ( گفتن ، عمل و نيّت ) از عبادات حمل شود . در آيات : ( وَ نَحْنُ نُسَبِّحُ بِحَمْدِكَ - 30 / بقره ) و ( سَبِّحْ بِالْعَشِيِّ - 41 / آل عمران ) و ( فَسَبِّحْهُ وَ أَدْبارَ السُّجُودِ - 40 / ق ) . و در آيه : ( لَوْ لا تُسَبِّحُونَ - 28 / قلم ) يعنى : چرا عبادتش نمىكنيد و سپاسش نمىگزاريد كه آن را بر استثناء حمل كرده‌اند و استثناء اين است كه مىگويند : ان شاء اللّه . و بر اين معنى آيه : ( إِذْ أَقْسَمُوا لَيَصْرِمُنَّها مُصْبِحِينَ وَ لا يَسْتَثْنُونَ - 17 / قلم ) دلالت دارد . و آيه : ( تُسَبِّحُ لَهُ السَّماواتُ السَّبْعُ وَ الْأَرْضُ وَ مَنْ فِيهِنَّ وَ إِنْ مِنْ شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ - 44 / اسراء ) مثل آيه : ( وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ طَوْعاً وَ كَرْهاً - 15 / رعد ) . و ( وَ لِلَّهِ يَسْجُدُ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ - 49 / نحل ) كه اقتضاء دارد تسبيحى بر اساس حقيقت و سجودى بر ايشان بر وجهى باشد كه ما آن را در نمىيابيم و تفقّه نمىكنيم و بر آن آگاهى نداريم به دلالت ( وَ لكِنْ لا تَفْقَهُونَ تَسْبِيحَهُمْ - 44 / اسراء ) و دلالت ( وَ مَنْ فِيهِنَّ - 44 / اسراء ) بعد از ذكر آسمانها و زمين ( كه موصل - من - به گفتهء راغب براى