الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )
172
المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )
ريسمان ( يعنى معنى اصلى واژه ) و همين طور راه روشن و فراخ نيز با واژه - سبب - توصيف شده است . مثل تشبيه نمودن راه روشن گاهى به ريسمان و گاهى به جامهء بريده شده و محدود ( چون هر راهى را نيز پايانى است ) . السَّبّ : ناسزا و دشنام دردناك و زشت ، در آيه : ( وَ لا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ - 108 / انعام ) ، سبب كردن مشركين نسبت به خداوند نه از اين جهت است كه با صراحت ناسزا مىگويند بلكه به طريقى به يادآورى نام خداى پردازند كه او را با آنچه كه سزاوار او نيست ، در ميان خود بيان مىكنند و در آن سخنان ناروا آنقدر لجاجت و گستاخى مىورزند كه كار به مجادله مىكشد و در ذكر خدا به نسبتهايى ناروا مىرسند ، كه خداى تعالى از آنها منزّه است . شاعر گويد : فما كان ذَنْب بني مالك * بأن سُبَّ منهم غلاما فَسَبّ بأبيض ذى شطب قاطع * يقدّ العظام و يبرى القصب « 1 » و بر اين معنى شاعر ديگر آگاهى داده است كه : و نَشْتُمُ بالأفعال لا بالتّكلّم يعنى : ( ما با عمل سبب و شتم مىكنيم نه با سخن گفتن ) . السِّبّ : ناسزاگوئى ، شاعر گويد : ( عبد الرّحمن حسان ) : لا تَسُبَّنَّنِي فَلَسْتَ بِسِبِّي * إنَّ سِبِّي مِنَ الرِّجَالِ الْكَرِيمُ
--> ( 1 ) غالب اشعارى كه در متن كتاب آمده است در متون ديگر ، با روايات و كلمات و اعرابى ديگر نوشته شده ، شعر فوق مربوط به نبرد كردن و هجو نمودن پدر فرزدق و سحيم بن وسيل در پى كردن عرقوب يعنى پشت پنجه شتران خويش است ، كه پرد فرزدق را به بخل نسبت داد و او را هم عرقوب صد شتر را پى كرد و صحيح شعر فوق چنين است : 1 - فما كان ذنب بنى مالك * بان سبب منهم غلام فسب 2 - بابيض ذى شطب باتر * يقظ العظام و يبرى العصب 1 - گناه قبيلهء بنى مالك نبود ، جز اينكه به نوجوانى از ايشان ناسزا گفته شد و آن هم همچنان كرد . 2 - امّا با شمشيرى تيز و برّنده كه استخوانها را دو نيم مىكرد و عصب را حسّاس و تيز . شعر از ذو الخرق الطّهوى است شمشير را هم - اسباب العراقيب به اين جهت گويند كه شتر را به سرعت پى مىكنند ( تهذيب اللّغه 12 / 313 - لس 1 / 455 ) .