به آن مىرسد مثل آيه : ( قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها - 9 / شمس ) ( كسى كه تزكيهء نفس كرد رستگار شد ) . و گاهى چون خداوند در حقيقت منشاء و فاعل آن‌هاست تزكيه به خداى تعالى نسبت داده مىشود مثل آيه : ( بَلِ اللَّهُ يُزَكِّي مَنْ يَشاءُ « 1 » - 49 / نساء ) .

--> ( 1 ) چون انسان با تزكيهء نفس و پاكى جان خويش با قدرت و اراده و خوددارى از زشتىها و تمايل به نيكيها در دنيا و آخرت استحقاق اوصاف نيك و پاداش مىيابد . بنابراين و در حقيقت آفريدگار و خالق است كه نيروى اراده را در انسان قرار داده و راه تزكيه را هم توسط پيامبرانش به انسان نشان داده است و گر نه همان بوديم كه فرشتگان در آغاز خلقتمان گفتند ( أَ تَجْعَلُ فِيها مَنْ يُفْسِدُ فِيها وَ يَسْفِكُ الدِّماءَ - 30 / بقره ) آيا كسى كه فساد مىكند ، و خون مىريزد در زمين قرار مىدهى ؟ انسان بدون هدايت انبياء و بدون اينكه خداوند راهنمائيش كند حيوانى و ددى و درنده خوى بيش نيست و در طول تاريخ همانهائى كه انكار شريعت و پيامبران و مبدأ و معاد مىكنند مىخواهند اين چنين تحقير و ستمى بر انسان روا دارند و آدميزادگان را محكوم جبر جهان - جبر محيط - جبر تاريخ و همانند حيوانات وحشى قرار دهند و انسانها را از اراده خدادادى كه برمىگزيند ، پى مىگيرد ، مىآفريند ، و والايش مىيابد و افزون بر آن را هم خداوند و آئين متعاليش توسط پيامبران برايش حاصل مىكنند با مغالطه كارى محروم قلمداد كنند . زهى تصور باطل ، زهى خيال محال ، و به گفتهء مولوى : 1 - در حديث آمد كه يزدان مجيد * خلق عالم را سه گونه آفريد 2 - يك گروه را جمله عقل و علم وجود * او فرشته است و نداند جز سجود 3 - نيست اندر عنصرش حرص و هوا * نور مطلق ، زنده از عشق خدا 4 - يك گروه ديگر از دانش تهى * همچون حيوان از علف در فربهى 5 - او نبيند جز كه اصطبل و علف * از سعادت غافلست و از شرف 6 - اين سوم هست آدمى زاد و بشر * از فرشته نيمى و نيمى ز خر 7 - نيم خر خود مايل سفلى بود * نيم ديگر مايل علوى بود 8 - عقل اگر غالب شود پس شد فزون * از ملائك اين بشر در آزمون 9 - شهوت ار غالب شود پس كمترست * از بهائم اين بشر زان كابتر است 10 - اين بشر هم ز امتحان قسمت شدند * آدمى شكلند و سه امّت شدند 11 - يك گره مستغرق مطلق شده * همچو عيسى با ملك ملحق شده 12 - قسم ديگر با خران ملحق شده * خشم محض و شهوت مطلق شده 13 - پس در اين تركيب ، حيوان لطيف * آفريد و كرد با دانش اليف ( دفتر چهارم مثنوى معنوى - ص 240 ) .