الراغب الأصفهاني ( مترجم : غلامرضا خسروى حسينى )
115
المفردات في غريب القرآن ( مفردات الفاظ قرآن با تفسير لغوى و ادبى قرآن ) ( فارسى )
مىگويند : لَا شُفْعَةَ فِي رَهْوٍ : در آبگير هيچ خريد و فروشى نيست ( آبگيرها خريد و فروش شدنى نيستند ) . مردى عرب به شتر فالجش نگاه كرد و گفت - رَهْوٌ بين سَنَامَيْنِ - ( همچون گودى ميان دو كوهان است ) . ريب : رَابَنِي كذا و أَرَابَنِي : ( مرا به ترديد و دو دلى انداخت و مرا ناخوش آمد ) پس - ريب - اين است كه تو در بارهء كارى يا موضعى چيزى را بپندارى سپس حقيقت آن روشن شود . خداى تعالى گويد : ( يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنْ كُنْتُمْ فِي رَيْبٍ مِنَ الْبَعْثِ - 5 / حجّ ) و ( فِي رَيْبٍ مِمَّا نَزَّلْنا عَلى عَبْدِنا - 23 / بقره ) تنبيهى و هشدارى است بر اينكه ترديدى در بارهء آن نيست . و آيه : ( رَيْبَ الْمَنُونِ - 30 / طور ) يعنى مرگ و مردن نه از اين جهت كه در بودنش و وجودش ترديد هست ، ريب - ناميده است ، بلكه از اين جهت كه زمان مرگ و رسيدن مرگ مورد توهّم و شكّ است و آن را - رَيْب ناميده پس انسان پيوسته در بارهء زمان رسيدن مرگ در دو دلى و شك است نه از جهت وجود مرگ ، بر اين اساس شاعر گويد : النَّاس قد عَلِمُوا أَنْ لا بَقَاءَ لهم * لو أَنَّهم عَمِلُوا مقدارَ ما عَلِمُوا ( مردم مىدانند كه هميشه زيستن و بقائى در دنيا برايشان نيست اى كاش به اندازهاى كه دانستهاند عمل مىكردند ) مثل معنى اين شعر أَ مِنَ المَنُونِ و رَيْبِهَا تَتَوَجَّعُ ؟ يعنى : ( آيا از مرگ و ترديد در زمان وقوعش دردمند مىشوى ) خداى تعالى گويد : ( لَفِي شَكٍّ مِنْهُ مُرِيبٍ - 110 / هود ) و ( مُعْتَدٍ مُرِيبٍ - 25 / ق ) ( يعنى ستمگر و ناباور ) . ارْتِيَاب - مثل - إرَابة - است يعنى شكّ و پندار ناپايدار داشتن ، در آيات : ( أَمِ ارْتابُوا أَمْ يَخافُونَ - 50 / نور ) و ( تَرَبَّصْتُمْ وَ ارْتَبْتُمْ - 14 / حديد ) كه ارتياب و بد گمانى