اثر اولين وحى : مصطفى فرمود : آن ساعت كه اين آيه نازل شد از هيبت اين خطاب ، اندامهاى من مىخواست از هم جدا شود ! و بندهاى تن ازهم‌گسيخته گردد ! پس چگونه باشد حال امّت آن ساعت كه به او گويند : اقْرَأْ كِتابَكَ ! نامهء عملت را بخوان ! ؟ چون در نامهء گناهكار ، همه كارها و نافرمانيها و بدكاريها نوشته شده و او را بيم عذاب و عقوبت بود و هيچ عذر و حجّت نباشد : و حال چنين كسى را بر خوان ! مگر آنكه خداوند به فضل و كرم خود بر بنده رحمت آورد و به آن سجده‌ها كه در همه عمر آورده باشد ( اگر باشد ! ) به خدا تقرّب و توسّل جسته و اميد بخشودگى در آن بسته ! او را نوميد نكند و او را به محلّ قرب رساند كه در آخر سوره فرمود : وَ اسْجُدْ وَ اقْتَرِبْ ، بنده در هيچ حال به خدا نزديك نباشد آن‌چنان‌كه در حال سجود به نثار رحمت نزديك است ، چون بنده سر بر سجده نهد ، از سر تا پا نور بر او مىتازد و باران رحمت بر او مىبارد ! مصطفى فرمود : هركه سجده كرد ، از كبر و غرور گشت و بر درگاه حق ، شرف متواضعان و فروتنان يافت و چون بنده در سجود متواضع شود ، پاداش وى آنست كه خداوند به او تقرّب ارزانى دارد ، چون بنده در حال سجود جمع باشد و در حالات ديگر متفرّق ! در حال قيام و ركوع به نظر مردم نزديك باشد و در حال سجود از نظرها دور ، و هركس از خلق دور تر به حق نزديكتر است و هركس به نظر خلق بىشأن‌تر به نزد خدا باشأن‌تر است ! آورده‌اند كه اول كسى از فرشتگان كه آدم را سجده كرد اسرافيل بود و چون سر از سجده برداشت خداوند كتابهاى آسمانى و وحى الهى بر پيشانى او پديد آورد ، تا جبين وى لوح كتابهاى خدا گشت ! لطيفه : شگفتا ، كسى كه آدم را به حكم فرمان سجده كند ، صورت كتابهاى آسمانى بر پيشانى او پديد آيد ! پس مؤمنى كه سالها خداى را سجده كرده ، چه عجب اگر او را از آتش دوزخ دور گرداند ! اسرافيل به امر حق آدم را سجده كرد ، بر پيشانى او كلام حق نشسته آمد ! و در دل مؤمن ايمان نبشته آمد ، كه خداوند مىفرمايد : كَتَبَ فِي قُلُوبِهِمُ الْإِيمانَ ، و از روى اشارت مىفرمايد : او كه بندهء مرا به امر من سجده كرد ، سخن نانبشته بر پيشانى او پديد آوردم ! البتّه كسى كه چندين سال مرا سجده كرده ، ايمان نوشته بر دل وى چگونه بر گيرم ! ؟ پيغمبر فرمود : چون ركوع كنيد خداوند را بزرگ داشته‌ايد و چون سجود كنيد در دعا كوشش كنيد كه خداوند آن را مىپذيرد . سورهء - 97 - قدر - 5 - آيه - مكى - جزو 30 تفسير لفظى [ آيات 1 الى آخر ] بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ بنام خداوند فراخ بخشايش مهربان . 1 - إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ . ما قرآن را در شب حكم و بريدن بهره‌ها فروفرستاديم . 2 - وَ ما أَدْراكَ ما لَيْلَةُ الْقَدْرِ . و تو چه دانى كه شب قدر چه است ؟ - * - 3 - لَيْلَةُ الْقَدْرِ خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ شَهْرٍ . شب قدر از هزار ماهگان بهتر و برتر است - * - 4 - تَنَزَّلُ الْمَلائِكَةُ وَ الرُّوحُ فِيها بِإِذْنِ رَبِّهِمْ مِنْ كُلِّ أَمْرٍ . فرشتگان و جبرئيل به دستور و فرمان خداوند با هر امرى ( در اين سال مقدّر شده ) به زمين فرومىآيند - * - 5 - سَلامٌ هِيَ حَتَّى مَطْلَعِ الْفَجْرِ . آن شب تا بامداد همه سلام و سلامتى و خير و بركت