الظَّالِمِينَ . اگر آگاهى رسيد كه آن دو گواه مرتكب گناه شده‌اند دو تن ديگر بجاى آنها بگماريد كه از دو گواه اوّل بهتر و سزاوارتر به گواهى باشند پس سوگند ياد كنند كه گواهى ما از گواهى آنان راست‌تر و شايسته‌تر است و ما از راستى بيرون نشده‌ايم ، كه در آن صورت از ستمكاران باشيم . 108 - ذلِكَ أَدْنى أَنْ يَأْتُوا بِالشَّهادَةِ عَلى وَجْهِها أَوْ يَخافُوا أَنْ تُرَدَّ أَيْمانٌ بَعْدَ أَيْمانِهِمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ اسْمَعُوا وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفاسِقِينَ . اين راه نزديكتر است به اينكه گواهى به راستى برگزار شود و يا آنكه بترسند از قسم كه بسوى آنها برگردد ! ( ازاين‌رو دروغ نگويند ) پس خدا را بپرهيزيد و گوش به فرمان دهيد و بدانيد كه خداوند گروهى را كه از طاعت و فرمان او بيرون هستند راهنمائى نمىكند . ( تفسير ادبى و عرفانى ) اقسام علوم : 98 - اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقابِ . مفسران نوشته‌اند كه : علم منظور در آيه ده نوع است : 1 - علم توحيد كه حيات است . 2 - علم فقه كه دارو است . 3 - علم وعظ كه غذا است . 4 - علم تعبير كه گمان است . 5 - علم طب كه تدبير و حيلت است . 6 - علم نجوم كه تجربت است . 7 - علم كلام كه هلاكت است . 8 - علم معاشى كه شغل عامّه است . 9 - علم حكمت كه آئينه است . 10 - علم حقيقت كه يافت است ! و بازگشت همهء اين علوم به دو علم دين و زندگى است . و علمى كه آموختن آن بر هر مسلمانى واجب است همين دو علم است ! لطيفه : گفته‌اند : ايمان و يقين در دين دو پر دارد : يكى بيم و ديگرى اميد ، كه هرگز مرغ به يك پر نتواند پريدن ! همچنين مؤمن در بيم بىاميد ، يا اميد بىبيم ، راه دين را نتواند پريدن ، نيز گفته‌اند : ايمان مانند ترازو است يك كپهء آن بيم و كپهء ديگر اميد است ، و شاهين آن ابزار دانش است و همان گونه كه كپه‌هاى ترازو به شاهين دانش نيازمند است ، بيم و اميد هم به دانش نياز دارند . 99 - ما عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلاغُ . آيه . خداوند ، دشمنان را قهر است و سياست ، و دوستان را نوازش است و كرامت ، در يك آيت قهر و لطف جمع كرد ، تابنده ميان قهر و لطف در خوف و رجا زندگى كند ، چون در قهر نگرد خائف گردد ، و چون لطف بيند راجى گردد ، زيرا خوف حصار ايمان است و ترياق هوا و هوس و سلاح مؤمن ، و رجا مركب خدمت است و زاد اجتهاد و عدّت عبادت . . . . ما عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلاغُ . آيه . اى محمّد ، بر تو جز پيغام رساندن و دعوت كردن كارى نيست ، و راه نمودن و بار دادن كار كسى جز ما نيست . اى محمّد ، بر تو جز پيغام رساندن و دعوت كردن كارى نيست ، و راه نمودن و بار دادن كار كسى جز ما نيست . اى محمّد ، به دنبال بو جهل و مانند وى چند روى ؟ چند سال است تا خود در كنار ايشان هستى و لكن آنها تو را نمىبينند ، رو گرد دل سلمان پارسى برآى ، اگر درد دين مىجوئى از دل وى جوى كه پيش از آنكه تو گام در عالم بعثت نهادى ، چندين سال است تا سرگردان در جهان در طلب تو مىگردد و از هركسى نشان تو مىپرسد ، و هيچ كاروانى نماند كه خبر تو از وى نپرسيد و هيچ باد نماند كه از آن نسيم وصال تو نبوئيد ! و پيوسته مىگويد : با دل همه شب حديث تو مىگويم * بوى تو ز هر باد سحر مىجويم 100 - قُلْ لا يَسْتَوِي الْخَبِيثُ وَ الطَّيِّبُ . آيه . به زبان شريعت خبيث حرام و طيّب حلال است و به زبان حقيقت ، هر كسب و كارى كه از ياد خدا خالى باشد خبيث ! و هر كار و كسى كه در آغاز آن نام حق رود طيّب