قتاده ، عكرمه ، عطايى خراسانى ، اسماعيل سدى ، واقدى ، بوصالح ، قاضى بو عاصم ، خواجه ابو جعفر مفسر ، بامنصور ماتريدى ، خواجه امام . چنان‌كه ملاحظه مىشود ، در اين فهرست بيشتر نامها قديمى است . لااقل چهار نام متأخّر ، از كسانىاند كه در قرن چهارم هجرى يا دوره‌هاى پسين‌تر مىزيسته‌اند و از اين نامها مىتوان تا حدودى در تعيين روزگار مؤلّف تفسير يارى گرفت . مؤلّف از بامنصور ماتريدى چنين استناد كرده است : « و بامنصور ماتريدى رحمة اللّه گويد : فائده اندران كى پسنگ مانند كرد نه به روى و نه بآهن ازيراك روى و آهن هم باتش نرم گردد اما سنگ در آتش پاره‌پاره شود اما نرم نگردد » . نام كامل ماتريدى ، ابو منصور محمّد بن محمود الحنفى المتكلّم الماتريدى السّمرقندى است . ماتريدى بنيانگذار مكتب كلامى ماتريديّه و صاحب آثار متعدّد است . او در 333 ه چشم از جهان بربست . ماتريت يا ماتريد محلّى در توابع سمرقند است . « 1 » مؤلف از قاضى بو عاصم چنين نقل قول كرده است : « گفت خواجهء امام رضى اللّه عنه از قاضى بو عاصم رحمة اللّه عليه شنيدم » ( ص 45 ) . در نسخه تنها همين يك مورد است كه نام او آمده است . ما قاضى بو عاصم را مىشناسيم كه نامش محمّد بن احمد بن محمّد بوده و در هرات به سر مىبرد و مذهب شافعى داشت . وى فقه را در هرات پيش قاضى ابو منصور ازدى و در نيشابور نزد قاضى ابو عمر بسطامى خوانده و صاحب چند اثر مفيد بوده است . ابو سعد هروى مؤلّف كتاب الاشراف از وى حديث شنيده و روايت كرده است . او در 458 ه در گذشته است . « 2 » با قطعيّت نمىتوان گفت كه قاضى ابو عاصمى كه مؤلّف ما از او نام برده است همان هرويى است كه ما معرفى كرده‌ايم . اگر منظور همان شخص است ، مىتوان گفت كه مؤلّف تفسير ما امام زاهدى است . اما تفسير زاهدى در 519 ه تأليف يافته و با توجه به زبان تفسير ما ، نمىتوان

--> ( 1 ) . . malsI fo aidapolycnE ehT ( 2 ) . نواب صديق حسن خان ، / اتحاف النّبلاء [ المتّقين باحياء مآثر الفقهاء المحدثين ، كان‌پور ، 1288 ه ] ، ص 366 .