كه ( در آيه ديگر ) گفته است : يَوْمَ تَرْجُفُ الْأَرْضُ وَ الْجِبالُ وَ كانَتِ الْجِبالُ كَثِيباً مَهِيلًا « 4 » و چنان كه خداى - جلّ اسمه - ( در آيه ديگر ) گفته است : كَلَّا إِذا دُكَّتِ الْأَرْضُ دَكًّا دَكًّا « 5 » . و بتحقيق شاعران نظير چنين حالى را در وصف حركت سپاه و به زمين خوردن سمهاى اسبان ، بر سبيل مبالغت ؛ نه بر سبيل حقيقت ، ياد كرده‌اند ، چنان كه اياس بن مالك الطائى « 6 » گفته است : [ از بحر طويل ] 957 بجمع تظلّ الأكم ساجدة له * و اعلام سلمى و الهضاب النّوادر « 7 » و شاعر تغلبى گفته است : [ از بحر وافر ] 958 برأس من بنى جشم بن بكر * ندقّ به السّهولة و الحزونا و شاعر ديگرى سروده و سخن از اسبان به ميان آورده است : [ از بحر متقارب ] 959 اذا ما علون فروع الاكام * جعلن الاكام هباء مثارا و بشار به شعر ابان بن عبده « 8 » : [ از بحر طويل ] 960 اذا نحن سرنا بين شرق و مغرب * تحرّك يقظان التّراب و نائمه « 9 » ( - بشار به آن شعر ) نظر داشته ، پس شعرى سروده و معناى ديگرى به آن افزوده ؛ جز اين كه وى در مبالغه زياده‌روى كرده و گفته است : [ از بحر طويل ] 961 اذا ما غضبنا غضبة مضريّة * هتكنا حجاب الشّمس او قطرت دما « 10 »

--> ( 4 ) - سورة المزمل ( 73 ) آيهء 14 . ( 5 ) - سورة الفجر ( 89 ) آيهء 21 . ( 6 ) - او اياس بن مالك بن عبد اللّه الطائى از شاعران صدر اسلام است . شرح ديوان الحماسة ، ج 2 ، ص 596 ملاحظه شود . ( 7 ) - شرح ديوان الحماسة ، ج 2 ، ص 596 ملاحظه شود . ( 8 ) - او ابان بن عبدة العيار بن مسعود بن جابر بن عمرو بن جزء است . شرح ديوان الحماسة ، ج 2 ، ص 634 . ( 9 ) - شرح ديوان الحماسة ، ج 2 ، ص 634 . ( 10 ) - در كتاب الشعر و الشعراء ، ج 2 ، ص 646 آمده است : « و از آنچه بر سبيل افراط گفته ، گفتار او است « اذا ما غضبنا . . . . . . » .