و آنچه از اين فصل ياد كرديم براى بيان آنچه در نظر داشتيم كفايت مىكند ، و متضمّن شاهد آن مطالبى است كه از پيش آورديم . و از سخنانى از پيامبر ( ص ) كه در آن تشبيه به گياه وارد شده ، گفتار او ( ع ) است : « مثل المؤمن مثل الخامة من الزّرع تميلها « 67 » الرّيح مرّة كذا و مرّة كذا و مثل المنافق مثل الأرزة المجذية على الأرض يكون انجعافها مرّة » « 68 » . ابو عبيد گفته است : « أرز » درختى است معروف در شام ، و آن درخت در عراق معروف به « صنوبر » است « 69 » . المجذيه به معناى ثابت در زمين است ، پس پيامبر از آن جهت مؤمن را به كشت و زرع تروتازه‌اى تشبيه كرد كه باد آن را خم مىكند ( - از آن جهت تشبيه كرد ) كه مؤمن در جان و مالش آسيب زده مىشود ، و كافر را از آن جهت همانند درخت صنوبرى دانست كه باد آن را خم نمىسازد كه آسيبى به او وارد نمىشود تا بميرد . « انجعاف » به معناى ريشه كن شدن است . ( و نيز از جمله سخنان پيامبر كه در آن تشبيه به گياه وارد شده ) گفتار او ( ع ) دربارهء خويشاوند است : « هى شجنة من اللّه « 70 » » ، يعنى پيوند خويشاوندى مانند هم‌بستگى ريشه‌ها و رگهاست ، و از آن معنى است مثل « الحديث [ ذو ] « 71 » شجون » « 72 » ، كه مقصود از آن مثل ، هم‌بستگى و پيوند برخى از آن ، با برخى ديگر است ، و « شجنه » همانند شاخه نسبت به درخت است ، و « شجنه » نيز گفته مىشود ،

--> ( 67 ) - در النهاية ، ج 2 ، ص 89 ( بجاى تميلها ) تفيئها ضبط شده است . ( 68 ) - در نسخه اصل و النهاية ، ج 2 ، ص 38 چنين است ، امّا در لسان العرب و تاج العروس ريشه « ارز » بجاى مثل المنافق ، « مثل الكافر » ضبط شده است . ( 69 ) - توضيح ابن منظور در اين باره ملاحظه شود . ( لسان العرب ريشه ( ارز ) ) ( 70 ) - در نسخه اصل چنين است ، امّا در النّهاية ، ج 2 ، ص 447 « الرّحم شجنة من الرّحمن » ضبط شده است . ( 71 ) - كلمه داخل دو قلاب از المعجم الوسيط ريشه « شجن » افزوده شد . - م . ( 72 ) - الامثال ، ج 1 ، ص 197 .