744 فلا مزنة ودقت ودقها * و لا أرض أبقل إبقالها « 19 » و هرگاه جوانى مرد به پايان رسد ، گفته مىشود : « اكتهل الرّجل » ؛ چنان كه آن جمله در مورد گياه - هنگامى كه به نهايت رشد طوليش رسد - گفته مىشود . اعشى در حالى كه بوستانى را وصف مىكند ، گفته است : [ از بحر بسيط ] 745 يضاحك الشّمس منها كوكب شرق * مؤزّر بعميم النّبت مكتهل « 20 » و خداى - تعالى - در وصف عيسى ( ع ) گفته است : « وَ يُكَلِّمُ النَّاسَ فِي الْمَهْدِ وَ كَهْلًا « 21 » » ، و ابو خراش الهذلى « 22 » در حالى كه از دست آورد اسلام يعنى خوددارى از ظلم ، ياد مىكند ، گفته است : [ از بحر طويل ] 746 فليس كعهد الدار يا امّ مالك * و لكن أحاطت بالرقاب السلاسل 747 و عاد الفتى كالكهل ليس بقائل * سوى الحقّ شيئا و استراح العواذل « 23 » و عرب گفته است : « جرثومة القوم ( : ريشه و اصل آنها ) » گفته مىشود : « الأزد جرثومة العرب فمن أضلّ نسبه فليأتهم » ، و ذو الرّمّة گفته است : [ از بحر بسيط ] 748 و حائل من سفير الحول جائله * حول الجراثيم فى ألوانه شهب « 24 »

--> ( 19 ) - آن بيت در ديوان اعشى مذكور نيست ، و سيبويه در كتاب سيبويه ، ج 1 ، ص 240 ، و ابن منظور در ريشه « بقل » آن را به عامر بن جوين الطائى نسبت داده‌اند ، و آن از بيتهاى شاهد نحو در حذف تاء تأنيث از فعل ماضى با فرض تذكير است ، و تقدير « و لا ارض . . . » مىشود : « و لا مكان ابقل » . ( 20 ) - ديوان الاعشى ، ص 57 . ( 21 ) - سورة ال عمران ( 3 ) آيهء 46 . ( 22 ) - او خويلد بن مرّه متوفّى در زمان عمر بن الخطّاب ( رض ) است . الشعر و الشعراء ، ج 2 ، ص 554 ملاحظه شود . ( 23 ) - در نسخه اصل و الاغانى ، چاپ بيروت ، ج 21 ، ص 92 چنين است ، امّا در ديوان الهذليّين ، ج 2 ، ص 150 ( بجاى الحق ) العدل ضبط شده است . ( 24 ) - ديوان ذى الرّمّة ، ص 19 .