[ تشبيه در سورهء احزاب ] ( بيان ) گفتار خداى - عزّ و جلّ - فَإِذا جاءَ الْخَوْفُ رَأَيْتَهُمْ يَنْظُرُونَ إِلَيْكَ تَدُورُ أَعْيُنُهُمْ كَالَّذِي يُغْشى عَلَيْهِ مِنَ الْمَوْتِ « 1 » . خدا ( از آنها كه در اين آيه وصف نموده ) گروهى از منافقان را اراده كرده است ، كه هرگاه پيامبر ( ص ) به جنگ ، و آماده شدن براى آن ، فرمانشان مىداد ، خيره و رنگ برگشته ( برافروخته ) در وى مىنگريستند ، پس خدا ايشان را از ترس از جنگ به شخص بيمناك از مرگ تشبيه كرد ، يعنى : اى محمّد ، هرگاه ايشان را فرمان مىدهى كه آماده جنگ شوند ، در تو مىنگرند ؛ نگريستن آن كه به سبب مرگ بىهوش شده است ؛ و اين تشبيه در وصف حالت شخص بيمناك از جميع و صفها ، رساتر ، و براى بيان مثل چنين حالتى از همه تشبيه‌ها دلنشين‌تر است . نابغه در مثل چنان موردى كه تشبيه حالت شخص بيمناك است ، سروده و از زنى سخن رانده است : [ از بحر كامل ] 473 نظرت اليك بحاجة لم تقضها * نظر المريض إلى وجوه العود « 2 » مقصود شاعر اين است كه : وى همانند نگريستن شخص بيمناك نگريست ، و خواست با تو سخن گويد ، و ليكن نتوانست ، و حاجت وى همان بود .

--> ( 1 ) - سورة الاحزاب ( 33 ) آيهء 19 . ( 2 ) - در نسخه اصل چنين است ، امّا در ديوان ، ص 53 ( بجاى المريض ) السّقيم ضبط شده است .