مىگويد : « تشبيه ميان دو چيزى تحقّق مىيابد كه در معناهايى كه هر دو را فرا مىگيرد ، و به آن موصوف مىشوند ، شركت دارند ، و در امورى كه اتّصاف به آنها مخصوص يكى از آن دو مىباشد ، متمايزند . » « 9 » رمّانى درباره تشبيه مىگويد : « تشبيه اعتقاد به اين معنى است كه يكى از دو چيز از ديدگاه حسّ يا عقل جانشين ديگرى مىشود » « 10 » ، و باقلانى همين تعريف را از وى نقل كرده است « 11 » . دانشمندان علم بلاغت در تعيين معناى بلاغت به همين شكل ، ادامه دادند ؛ تا هنگامى كه سكّاكى ( 626 ه . ) ظهور يافت ؛ پس نزد وى اصطلاح تشبيه بر مشاركت چيزى با چيز ديگرى ، در امرى از امور ، دلالت مىكرد . و بتحقيق خطيب قزوينى ( متوفّاى 739 ه . ) مؤلّف خلاصه قسم سوم مفتاح العلوم سكّاكى ، توانست تشبيه را به گونه‌اى دقيق‌تر از ديگران تعريف كند . وى گويد : « تشبيه عبارت از دلالت بر مشاركت امرى با امرى ديگر در معنايى از معانى است . » « 12 » [ كتابهاى تاليف شده در موضوع تشبيه ] و تشبيه بابى گسترده ، و بيشتر از همه فنون بلاغى ، در روشهاى بيان عربى متداول است ، و آن از نخستين موضوعاتى بود كه مورد بررسى قرار گرفت ، و سخن سنجان و دانشمندان بلاغت ، به آن اهتمام ورزيدند و ( بحث از آن ) در ميان كتابهاى گوناگونشان ، در گردش بود ، و كتابهاى ويژه آن تأليف شد ؛ مانند : كتاب التشبيهات « 13 » تأليف ابن ابى عون ، ( متوفّاى 322 ه . ) و كتاب التشبيهات من اشعار

--> ( 9 ) - نقد الشّعر ، ص 108 . ( 10 ) - النّكت فى اعجاز القرآن ( ثلاث رسائل فى اعجاز القرآن ) ، ص 74 . ( 11 ) - اعجاز القرآن ، ص 399 . ( 12 ) - الايضاح ، ص 151 ، و بحث تشبيه كتاب القزوينى و شروح التلخيص تأليف دكتر احمد مطلوب ، ملاحظه شود . ( 13 ) - آن كتاب به تصحيح محمّد عبد المعين خان ، در چاپخانه دانشگاه كمبريج سال 1369 ه . / 1950 ميلادى ، چاپ شده است .