عبد الله بن محمد ابن ناقيا ( ابن ناقيا البغدادي ) ( مترجم : ميرلوحى )
102
الجمان في تشبيهات القرآن ( فارسى )
و بحترى « 20 » گفته است : [ از بحر طويل ] 140 سقى الغيث أكناف الحمى من محلّة * إلى الحقف من رمل اللّوى المتقاود 141 و لا زال مخضرّ من الأرض يانعا * عليه بمحمرّ من النّور جاسد « 21 » و معناى اين تشبيه از گفتار ابو تمّام است : [ از بحر طويل ] 142 من كلّ زاهرة ترقرق بالنّدى * فكأنّها عين المحبّ تحدّر « 22 » و ابن الرّومى « 23 » گفته است : [ از بحر رجز ] 143 لا يحرم اللّه الطّلول الدرّسا * سقيا يحلّيهنّ نورا ملبسا 144 أقاحيا و حنوة و نرجسا * يكاد ريّاه إذا تنفّسا ينشئ فى تلك الموات أنفسا و اديبان عرب در بيان حالاتى از بوستانها و گياهان كه زمام سخن را به سوى آن بازگردانيدهاند - بنا بر عادتشان در گستردن راه بيان معانى و تفنّن در اغراض كلام - در بيان آن حالات راه نوآورى را پيمودهاند ، و در بيان آنها به قدرى تشبيه و استعاره ، و ضرب المثل از بوستانها و گياهان آوردهاند كه نام بردن آنها ما را از راه اعتدال ( در مقال ) خارج مىسازد ؛ همانند راهى كه در وصف جوانى و شادابى آن و زيبايى دوران كودكى و طراوت آن رفتهاند . و از آن باب است ، آنچه در تشبيه زنان در مورد زيبايى و شادابيشان آمده است مانند قول شاعر اول در حالى كه زنى را ياد كرده است : [ از بحر متقارب ]
--> - سقت ربعهم لا بل سقت منتواهم * من الارض أخلاف السّحاب الحواشك و ألبسهم عصب الرّبيع و وشيه * و يمنته نبت الثّرى المتلاحك ( 20 ) - او وليد بن عبيد بن يحيى الطائى شاعر عصر عبّاسى متوفّى در سال 284 ه است ( وفيات الاعيان ، ج 2 ، ص 175 ملاحظه شود ) . ( 21 ) - ديوان البحترى ، ج 1 ، ص 64 ملاحظه شود . ( 22 ) - در نسخه اصل چنين است ، امّا در ديوان ، ص 118 « عين اليك تحدّر » ضبط شده است . ( 23 ) - او علىّ بن العبّاس شاعر بزرگ عصر عبّاسى است ، سال 283 ه وفات يافت ( وفيات الاعيان ، ج 1 ، ص 350 ملاحظه شود ) .