شد پس از اين حديث رسيد كه رسم استخراج روغن مقدّم بر بقراط و فيثاغورس و سقراطست و بالجمله ادهان مىباشند كثير المنافع بعضى از انها محلّل و بعضى جالى اثار و ملحم و بعضى مقوى اعضا و غير اينها از خواص كثيره كه بتفصيل هريك در جاى خود ذكر يافت و مييابد ان شاء اللّه تعالى و خواص انها اقوى و الطف از اصل انها است و آنچه جمعى از اطبّا كفته‌اند كه نيست ما را از معاجين چيزى كه زياده كردد نفع آن چون زياده ماند سواى ادهان و حدّ آن تا شصت سال است شايد اين سخن كليّه نباشد بلكه مخصوص باشد ببعض ادهان مانند دهن حب البان و كفرى كه غلاف شكوفهء خرما است كه دير فاسد ميكردند و ادهان را كه از اينها ترتيب دهند دير فاسد و متكرج ميكردند و امّا ادهان به زور و حبوب و لبوب خود به زودى فاسد و متكرج ميكردند و اين خود ظاهر است [ بيان ادهان مفرده ] امّا دستور اتخاذ ادهان مفرده پس بدانكه سزاوار آنست كه آنچه به زور است انها را كوبيده قدرى آب كرم بر آن پاشيده بفشارند فشردن قوى تا دهن آن مستخرج كردد و ليكن بايد كه بسيار نرم نكوبند و بسيار آب هم بران نپاشند و آنچه از اوراق و اغصان و ازهار خشك باشد بايد كه پاك و صاف نموده پس يك شبانه روز در آب خالص شش وزن آن بخيسانند پس باتش ملايم بجوشانند تا بربع رسد و ليكن در حين طبخ احتياط نمايند كه بخار آن بيرون نرود و بعد سرد شدن و رفع ابخره سر ديك را باز كرده نيكو بمالند و فشرده صافى كرده تا هم‌وزن آب صافى كرده آن روغن كنجد تازه يا زيت يا هر روغنى كه خواهند داخل كرده باتش ملايم بجوشانند تا آب رفته روغن بماند ليكن احتياط نمايند كه نسوزد و رمقى ماندن از آب در آن بهتر است از سوختن آن و آنچه از كلهاى تازه و مانند آن كيرند بهتر است كه كوبيده و آب آن را كرفته با هم‌وزن آن روغن مناسب بدستور بجوشانند تا روغن بماند و يا آنكه كلها را در روغن انداخته در افتاب كذارند و هفتهء يك مرتبه صاف نموده كلها را تازه نمايند تا سه هفته و هرچند زياده تجديد نمايند اقوى ميكردد و اين را دهن خام مينامند و در خواص ضعيف‌تر از اول ميدانند و طريق استخراج روغن كندم و نخود و اسپند و ابخره و امثال انها آنست كه خيسانيده در قرع معكوس استخراج نمايند و طريق استخراج دهن مالكنكنى و امثال آن آنست كه كوبيده در ديكى تا نصفه آب كرده پارچهء كرباسى بر سر آن بسته آن را بران بپاشند و بالاى آن سرپوش كذارند و در زير ديك آتش كنند بعد از دو سه ساعت سر ديك را باز نموده آن را با پارچه بفشارند تا دهن آن مستخرج كردد و نوع ديكر كه دستور فرنك و اهل صنعت بيشتر است آنست كه آنچه خواهند كه دهن از آن اخذ نمايند در شراب يا آب و اندك نمك يك شبانه روز خيسانيده پس بقرع و انبيق دهن از او استخراج نموده پس مائيت را از دهن جدا نموده به كار مىبرند و اكر خواهند ملوحت را نيز شسته آن را جدا مينمايند و دستور اخذ اكثر ادهان در ذيل ادويهء مفردهء انها با خواص و منافع ذكر يافت و مىبايد ان شاء اللّه تعالى و بايد كه ادويهء كه روغن از انها اخذ مينمايند جيد و تازه و خالص باشند و كهنه و فاسد و متكرج و مغشوش و مشوب نباشند و چون خواهند ادهانى كه سياه رنك بود و بوى دود و غيره داشته باشد سفيد كنند آنست كه حكيم مير محمّد مومن ره در تحفه نوشته‌اند كه بدستور سفيد نمودن روغنها به جهت طيوب و نمود آنست كه در هر رطلى از آن روغن مثل آن آب و يك اوقيه مغز كردكان و نيم اوقيه نمك كه باهم سائيده باشند اضافه نموده بجوشانند تا آب بنصفه رسد بس سرد كرده روغن را از آب جدا كنند و هم‌چنين باز بجوشانند و صاف نمايند تا سفيد كردد فصل در بيان نسخ ادهان مفرده است [ دهن الاقحوان ] دهن الاقحوان از روغن بابونه كرم‌تر است و استرخا و فالج و لقوه را مفيد و محلل اورام صلبه و مدرّ بول و حيض بود صنعت آن كل اقحوان هر قدر كه خواهند در شيشه كنند و به وزن آن روغن كنجد تازه بر آن ريزند و در افتاب كذارند تا چهل روز و هفتهء يك مرتبه فشرده تجديد كل نمايند و يا آنكه كوبيده آب آن را كرفته به وزن آن روغن كنجد داخل كرده باتش ملايم طبخ نمايند تا آب رفته روغن بماند ليكن ملاحظه نمايند كه نسوزد و اكر كل تازه نباشد يك وزن خشك آن را با پنج وزن آن يك شبانه‌روز بخيسانند پس باتش ملايم طبخ دهند تا ربع بماند پس ماليد صاف نموده به وزن آن روغن كنجد داخل كرده باتش ملايم طبخ دهند تا روغن بماند [ دهن زهر البابونج ] دهن زهر البابونج كرم و حسك و محلل بلاجذب اورام و رياح بارده و امراض بارده را مفيد و مسكن اوجاع و مجفف است صنعت آن بكيرند كل بابونهء تازه و بدستور دهن اقحوان ترتيب دهند هر قسم كه خواهند و در بعض افعال خام اقواست و در بعضى مطبوخ دهن البابونج صغير به نسخهء حكيم صالح خان حال مرحوم مغفور صنعت آن بكيرند بابونهء تازهء سبز سه رطل و نرم بكوبند و در ده رطل آب بجوشانند تا دو رطل بماند پس ماليده بفشارند و صافى نموده شش رطل روغن كنجد تازه داخل نموده باتش ملايم طبخ دهند تا روغن بماند و از كياه اقحوان تازهء سبز نيز بدين قسم ترتيب ميدهند و اكر تازه نباشد از خشك بابونه يا اقحوان نيز ترتيب دهند [ دهن البادنجان ] دهن البادنجان كه بهندى بيكن كويند و روغن آن را بيكن كاتيل جهت رفع درد كوش و بواسير بىعديل است صنعت آن بكيرند بادنجان زرد رسيدهء پختهء زرد شده در درخت و جوفش را خالى نموده روغن تخم كدو در آن پر كرده سرش را بسته بكل حكمت كرفته در تنور كرم يا فرن يا اجاغ كرم به زير خاكستر پخته پس براورده روغن را از آن استخراج نمايند و نيم كرم در كوش چكانند و چون اقماع و كلش را سوده اضافه نمايند جهت بواسير بىعديل است [ دهن البادنجان بنوعديگر ] دهن البادنجان بنوعديكر كويند تدهين بان برص را در مدت يك سال برنك بدن ميدارد و ثاليل را مجربست خصوصا چون شب ثفل آن را بران بندند و روز بدان تدهين نمايند صنعت آن بكيرند بادنجان را و بكوبند و آب آن را فشرده با وزن آن روغن كنجد باتش ملايم يا در قدر مضاعف طبخ دهند تا روغن بماند و اكر بجاى روغن زيت روغن بزر كتان كنند جهت شقاق و ورم صلب و دفع فساد اطراف يعنى دست و پا كه از برد عارض شده باشد بغايت مؤثر است [ دهن الباشق ] دهن الباشق جهت عرق النّسا و مفاصل و اعيا و تعب نافع صنعت آن بكيرند باشق جوان كه به فارسى باشه نامند و يا پر و جميع اجزا زنده در آب جوشان بيندازند و بپزند تا مهرّا شود پس صاف نموده با هم‌وزن آن روغن زيت باتش ملايم بجوشانند تا روغن بماند پس بدان تدهين نمايند و اين دهن نافعست فالج و لقوه و استرخا را [ دهن البادروج ] دهن البادروج كه لغت نبطى است و به عربى جوك و به فارسى ريحان كوهى و بهندى بابرى و بلغتى تلسى جنكلى نامند كرم و خشك و تند و جالى و تدهين بدان جهت مواد بارده و تحليل رطوبات و تقويت اعصاب و آشاميدن نيم اوقيه از آن با آب كرم جهت اخراج كرم معده نافع صنعت آن بكيرند آب برك تازهء آن و با هم‌وزن آن روغن زيتون بدستور مرتب نمايند [ دهن بزر الحلبه ] دهن بزر الحلبه كرم و خشك و تند و محلل و ملين صلابات و ملطف و منضج دبيله به جهت رفع نخالهء روى و موى و قرحهء رخساره و با موم جهت شقاق و با ادويهء كلف جهت جلاى بصر و مؤثر صنعت آن بكيرند بزر آن را هر قدر كه خواهند و جوكوب نموده با پنج وزن آب باتش ملايم طبخ دهند تا بربع رسد صاف نموده با هم‌وزن آن روغن كنجد مرتّب نمايند [ دهن بزر الخيار ] دهن بزر الخيار سرد و تر است جهت امراض حارّه و خشكى دماغ نافع صنعت آن بكيرند بزر خيار هر قدر كه خواهند و مقشر نموده كوفته اندك آب كرم بر آن پاشيده فشار داده دهن از آن استخراج نمايند [ دهن بزر شلجم ] دهن بزر شلجم جهت دفع رياح و رفع اعيا و تقويت آلات تناسل شربا و تدهينا مفيد صنعت آن مانند دهن بزر حلبه است [ دهن بزر الكتان ] دهن بزر الكتان كه به فارسى بزرك