سى دانه پنج مهك تراشيده ده درم تخم خشخاش كوفته بيست مثقال زوفاى خشك كثيرا رازيانه ايرسا از هريك سه مثقال صمغ الو سياه دو درم پرسياوشان پنج مثقال انجير سفيد بيست عدد آنچه بايد كوفت نيم‌كوب كنند و مجموع را در آب صافى بخيسانند و بجوشانند در دست ماليده صاف كنند و فلوس خيارشنبر بيست مثقال در انحل كرده و نيمن قند اضافه كرده مكرّر صاف كنند و بقوام اورند و در اخر مغز بادام مقشّر مغز تخم خيارين از هريك پنج درم مغز دانه آبى سه درم باقلاى سفيد كرده ده مثقال مغز تخم كدو تخم خطمى سفيد حلبه از هريك سه درم مجموع را نرم كوفته در آن بسرشند و بيست مثقال روغن بادام شيرين در آن اضافه نموده لعوق كنند لعوق خيارشنبر منسوب به يحيى بن ماسويه ورم حلق و تب و تشنكى و خشونت زبان را نافع باشد صنعت آن عناب پنجاه دانه سپستان يك‌صد عدد تخم خطمى ده درم مويز منقى بيست و پنج درم بنفشه اصل السوس نيم كوفته از هريك پانزده درم كثيرا شانزده درم بزرقطونا بيست درم مجموع را در هفت رطل آب بجوشانند تا بثلث آيد صاف كنند و ده درم فلوس خيارشنبر در او بمالند و ديكر باره صاف كنند و يك درم ميپنحتج و سى درم فانيذ داخل كنند و بجوشانند تا غليظ شود و بروغن بنفشه بادام چرب كرده بليسند [ لعوق خيارشنبر از حكيم سديد كازرونى ] لعوق خيارشنبر كه حكيم سديد كازرونى در شرح موجز قرشى آورده و كفته كه مسهل صفرا و بلغم است خصوص از نواحى صدر و حلق و ريه صنعت آن فلوس خيارشنبر كلقند افتابى از هريك پانزده درم خميرهء بنفشه دو درم شيرخشت خراسانى پانزده مثقال اين همه را در آب كرم حلّ كرده بپالايند و ليكن بايد كم باشد كه بعد از صافى نمودن بقوام لعوق باشد پس ريوند چينى نيم مثقال سوده داخل كرده روغن بادام شيرين يك درم اضافه نموده به كار برند و اين مجموع يك شربت كامل است و اين لعوق خيارشنبر ساده است و كاهى تقويت كرده مىشود بسقمونيا مشوى و تربد سفيد مدبّر و غاريقون هش سفيد بحسب مقتضاى حال از هريك آن مقدارى كه راى طبيب اقتضا كند لعوق خيارشنبر كه سيّد اسمعيل در ذخيره در ورم كليهء بارده ذكر كرده صنعت آن عسل خيارشنبر سه جزو عسل انجير يك جزو باهم اميخته باتش بسيار ملايم بقوام اورند شربتى بان كفچه لعوق خيارشنبر همين منفعت دارد و طبع را نرم كند و نضج ورم نمايد و تحليل دهد صنعت آن بكيرند انجير زرد و در آب بجوشانند و بپالايند و با قدرى انكبين مصفى بجوشانند تا بقوام لعوق آيد عسل خيارشنبر اضافه كنند و به كار برند لعوق خيارشنبر نوع ديكر صرع و بواسير قديم را سود دارد صنعت آن خيارشنبر آن قدر كه خواهند در آب بخيسانند يك شبانه روز تا حل شود و بدست بمالند و بپالايند و فلسش را بيرون كنند و در ديك سنكى كرده باهم چندان روغن بادام و همچندان نبات سفيد باتش ملايم بجوشانند تا بقوام آيد و در ظرف ابكينه كنند و استعمال نمايند فصل در بيان نقوعات خيارشنبر نقوع خيارشنبر نافع جهت زحير و معض كه از سده باشد صنعت آن مغز فلوس خيارشنبر پانزده مثقال بروغن بادام چرب نموده در كلاب كرم كرده اكر سرفه نباشد و الا در آب كرم شب بخيسانند و بايد كه كلاب با آب آن قدر باشد كه از روى آن بركردد و توانند آشاميد بسيار كم و زياد نباشد و بمالند و سر آن را پوشيده جاى كرم بكذارند و نيز بهدانه ريشهء خطمى و بزرقطونا از هريك يك مثقال در ظرف ديكر نيز بخيسانند و صبح آب زلال فلوس را بدون ماليدن بكيرند و لعاب انها را نيز كرفته صاف نمايند و روغن بادام دو مثقال بران ريخته شير كرم نموده بنوشند و اكر با تزحرخون نيز باشد مقدار يك‌دو مثقال نيز آب برك بارتنك اضافه نمايند اين يك شربت كامل است از براى اطفال نصف يا ثلث يا ربع بحسب سنّ كافيست نقوع خيارشنبر ديكر امراض حارّه را مفيد است و اسهال بيغايله كند صنعت آن مغز خيارشنبر از ده مثقال تا بيست و تا سى مثقال برك سناء مكّى از دو مثقال تا شش مثقال ورق كل سرخ از يك درم تا دو درم شب در كلاب و آب كرم يا عرق كاسنى يا عرق عنب الثعلب و قدرى كلاب و عرق كاوزبان و امثال آن از عرقهاى مناسبه بسيار كرم نموده بخيسانند آن مقدار كه از روى آن بركردد و توانند آشاميد و بمالند و سر آن را پوشيده جاى كرم بكذارند و صبح آب زلال آن را بدون ماليدن كرفته شيرخشت يا ترنجبين از هركدام كه مناسب باشد از شش مثقال تا پانزده مثقال يا از هر دو بالمناصفة همان مقدار در انحل كرده صاف نموده اكر فصل زمستان باشد شير كرم و الا همان قسم سرد بنوشند و بعد از هر مجلس اكر عطش غالب شود آب كرم و يا يكى از عرقهاى مناسبه كرم نموده بنوشند و الا بعد دو مجلس يا سه مجلس و در امراض صفراويه تمر هندى يا زرشك منقى يا الوى بخارائى و كل بنفشه از هريك به قدر احتياج يا از كل اضافه نمايند و همچنين بحسب غلبهء هر خلط و هر مرض تركيب آن با ادويهء مناسبهء آن نمايند و اكر تنقيهء دماغ نيز مطلوب باشد اسطوخودوس و بسفايج و يا هليلجات نيز از يك درم تا دو درم از هريك اضافه نمايند و قدر يك‌دو مثقال روغن بادام بران چكانيده بنوشند نقوع خيارشنبر امراض حارهء حادهء صفراويّه و دمويّه را مفيد بود صنعت آن مغز فلوس خيارشنبر تمر هندى از هريك دوازده مثقال الوى بخارائى پانزده دانه عناب جرجانى ده دانه سپستان بيست دانه همه را شب در عرق كاسنى كرم كرده خيسانيده صبح آب زلال آن را كرفته ترنجبين و شيرخشت از هريك ده مثقال در انحل نموده باز صاف كرده روغن بادام سه مثقال بران چكانيده شير كرم نموده بنوشند و اكر صفرا غالب و يا يرقان اصفر باشد مقدار بيست مثقال تا چهل مثقال آب برك كاسنى تازه اضافه نمايند و اين نقوع را هنكامى كه سرفه نباشد استعمال نمايند نقوع خيارشنبر ديكر نافع جهت ذات الجنب و امراض حارهء دماغيه صنعت آن مغز فلوس خيارشنبر از ده مثقال تا پانزده مثقال و سى مثقال كل بنفشه كل نيلوفر تخم خبّازى تخم خطمى از هريك دو مثقال عناب ده دانه سپستان بيست دانه شب در آب هندوانه رسيدهء خوب شيرين بخيسانند و بدين قسم كه هندوانه اكر بزرك باشد از ميان دو نصفه نموده مغز ميان هر دو را براورده آب صاف آن را آب كرفته ثفل آن را دور نموده آب را در يك نصف پوست مسطور نموده ادويه را در آن بخيسانند و پارچهء كرباس پاكيزهء بالاى آن بسته تحت السماء بكذارند و صبح آب صاف آن را كرفته شيرخشت از هفت مثقال تا دوازده مثقال در آن حل نموده باز صاف كرده روغن بادام شيرين دو مثقال بران چكانيده بنوشند و اكر هندوانه كوچك باشد سر آن را بريده و مغز آن را براورده آب صاف آن را كرفته به همان دستور ادويه را در آن بخيسانند مطبوخ خيارشنبر جهت اخراج اخلاط حاره منقول از كامل الصّناعة صنعت آن پوست هليلهء زرد ده مثقال الوى بخارائى عناب از هريك بيست دانه مويز بيدانه تمر هندى از هريك پانزده مثقال كل سرخ كل نيلوفر از هريك سه مثقال بنفشه چهار مثقال در سه رطل آب بخيسانند و صبح بجوشانند تا يك رطل آب بماند پس صاف نموده مغز فلوس خيارشنبر از ده مثقال تا پانزده مثقال و بيست مثقال در آن حل كرده باز صاف نموده روغن بادام شيرين دو مثقال اضافه كرده بنوشند [ معجون خيارشنبر منقول از اصول التراكيب نجيب الدين سمرقندى ] معجون خيارشنبر منقول از اصول