سكبينج جندبيدستر فطراساليون زراوند طويل بسفايج فستقى عصارهء افسنتين سنبل الطيب حماما زنجبيل از هريك چهار درم جنطيانا اسطوخودوس از هريك سه درم ادويه را كوفته و بيخته در سه وزن ادويه شهد مصفى بقوام آورده كه سركهء انكورى سه صد درم در آن انداخته باشند و اكر شراب انكورى باشد بهتر است و الّا سركهء كه مذكور شد كافى است و باز بقوام آورده و معجون سازند و در مرتبان چينى نكاه دارند و تا چهل روز در جو كذارند و بعد از آن به كار برند ايارج لوغازيا تصرف استاد ابو الفرح احمد صاحب مفتاح صنعت آن شحم حنظل صبر سقوطرى سقمونيا از هريك پانزده درم پياز عنصل مشوى مقل ازرق بسفايج فستقى از هريك هشت درم غاريقون هش سفيد خربق سياه اشق افتيمون از هريك ده درم اسقورديون جاوشير عصارهء افسنتين اسطوخودوس از هريك پنج درم كماذريوس هيوفاريقون فراسيون سليخهء سياه از هريك هفت درم حاشا ساذج هندى جعده فرفيون حماما از هريك دو درم فلفل سفيد فلفل سياه دارفلفل زعفران دارچينى مر صافى فطراساليون از هريك چهار درم جندبيدستر سنبل الطيب زراوند طويل زنجبيل جنطيانا از هريك سه درم با عسل مصفّى سه وزن ادويه معجون سازند و اين نسخه سى و پنج جزو است و كرم و خشك است در اوايل درجهء سيّم [ ايارج ثاميومن ] ايارج ثاميومن نافع است از براى خداوندان تقلب معده و كسانى كه بيابند التهاب در معده و جميع نفخها را زايل كرداند و نافع است از براى بطؤ استمراى غذا و از براى علتهاى رحم و مدرّ بول است و دواى عجيب است از براى مكبودين و خداوندان وجع معده و كليتين و حيض فرود آورد صنعت آن صبر سقوطري يك‌صد مثقال مصطكى رومى سنبل الطيب زعفران دارچينى اسارون حبّ بلسان از هريك يك اوقيه كوفته و بيخته خشك در شيشه نكاه دارند و استعمال نمايند امّا از براى دير كذشتن غذا از معده مقدار يك مثقال با آب سرد از براى كسى كه قى مرى داشته باشد يا انصباب كند بسوى معدهء او آن مادّه نيم مثقال آن را بياشامند و كسى كه او را ورمى در بعضى اعضاى باطنى باشد اين ايارج نفع ميدهد او را چون با ماء العسل بياشامند و كسى كه محتاج بادرار بول باشد يا فرود امدن حيض بايد كه بياشامد اين ايارج را در ابى كه رازيانه در آن جوشانيده باشند صاف نموده و اين ايارج ملحق بايارج فيقرا است [ ايارج منسوب ببوسطوس ] ايارج منسوب ببوسطوس نافع است از براى بصر و تقويت آن مىكند و مسكّن وجع سر دائمى است و از براى اوجاع معده و طحال و كبد و از براى اوجاع سوداويّه و بلغميّه و از براى دوار و وجعى كه آن را اكليلى كويند صنعت آن كماذريوس اسطوخودوس فلفل سفيد فلفل سياه پياز عنصل مشوى از هريك دوازده اوقيه غاريقون هش سفيد خربق سياه سقمونياى مشوى صبر سقوطرى از هريك شانزده اوقيه و در نسخهء ديكر از هريك هشت اوقيه است و در نسخهء ديكر از هريك هشت اوقيه است و در نسخهء ديكر غاريقون نيز ده درم اشق هشت اوقيه فرفيون زعفران از هريك هژده اوقيه مو سه اوقيه شحم حنظل دو اوقيه اجزا كوفته و بيخته با عسل معجون سازند و بعد از شش ماه استعمال نمايند شربتى چهار درم و در نسخهء ديكر اين ايارج سنبل الطيب و سليخهء سياه از هريك دوازده اوقيه داخل است و كفته كه بياشامند اين ايارج را با طبيخ افتيمون بعد از پرهيز [ ايارج منسوب ببوسطوس به نسخهء ديگر ] ايارج منسوب ببوسطوس به نسخهء ديكر نافع است از براى امراض سر و صداع و غشاؤه بصر و از براى اوجاع معده و طحال و كبد صنعت آن كندر غاريقون هش سفيد اسطوخودوس فلفل سفيد فلفل سياه سقمونياى مشوى پوست خربق سياه صبر سقوطرى پياز عنصل مشوي سنبل الطّيب سليخهء سياه از هريك شانزده مثقال شحم حنظل دانه بيرون كرده دو مثقال مر صافى سه مثقال زعفران شش مثقال سندروس فرفيون از هريك هشت مثقال ادويهء خشك را كوفته و بيخته صموغ را خيسانيده حل كرده ادويه را بان معجون سازند و در وقت حاجت چهار مثقال آن را با آب كرم بنوشند ايارج منسوب بابطيافطروس نافع از براى اوجاع و رياح باردهء معده صنعت آن صبر زرد سقوطري چهار مثقال مصطكى رومى دو مثقال اسارون برك كل سرخ فقاح اذخر مرمكى سليخهء سودا از هريك نيم اوقيه كوفته و بيخته خشك در شيشه كرده شربتى دو درم و اين ايارج نيز از فروع ايارج فيقرا است [ ايارج منقى مجرب تنقيهء سر كند ] ايارج منقى مجرب تنقيهء سر كند و فرود اورد از سر آنچه را در سر باشد از فضول و باسهال دفع كند نافع است از براى جميع علتهاى سر صنعت آن شحم حنظل منقى از قشر و حب ده مثقال كندر فلفل سفيد فلفل سياه دارفلفل از هريك چهار مثقال زعفران يك مثقال صبر سقوطرى مر صافى اشق حاشا از هريك يك مثقال سقمونياى مشوى شش مثقال عصارهء افسنتين ده مثقال كوفته و بيخته با آب سرشته اقراص سازند و در سايه نكاه دارند شربتى چهار مثقال ايارج هرمس صنعت آن غاريقون سفيد يك اوقيه زراوند طويل زراوند مدحرج مرمكى صافى سنبل الطيب پودنهء كوهى جعده فراسيون از هريك دو اوقيه نانخواه اسارون وجّ تركى تخم كرفس حاشا ساذج هندى از هريك يك اوقيه جنطيانا قنطوريون دقيق كماذريوس از هريك چهار اوقيه قردمانا ارد بويه كه آن را عرطنيثا نامند از هريك نيم اوقيه تخم سداب و هيوفاريقون زوفاى خشك فوة الصبغ از هريك دو استار كمافيطوس اسقولوقندريون از هريك شش اوقيه كوفته و بيخته بعسل مصفّى معجون سازند [ ايارج هوقفراطين حكيم ] ايارج هوقفراطين حكيم به اين لفظ در قانون شيخ رئيس و ساير كتب ادويهء مركبه به نظر رسيده و كمان اينست كه در نسخهء كه از يونان ترجمه به عربى شده كه ايارج بقراط هوقفراطين الحكيم و كسانى كه آن ترجمه را نقل كرده‌اند لفظ هو را كه ضمير منفصل است جزو اسم دانسته يعنى هوقفراطين تمام اسم او شمرده‌اند و بالجمله اين ايارج و ايارج فيقرا و ايارج بقراط كه ذكر شد هر سه از استنباط ابقراط حكيم است و اين ايارج نافعست از براى رطوبت معده و اوجاع سر و صداع بخارى و دوار را مفيدتر است و تنقيهء سر از اخلاط فاسده مىكند و نافع است از براى ماليخوليا صنعت آن جنطيانا زراوند مدحرج سليخه دارچينى سنبل الطيب فطراساليون كماذريوس اسطوخودوس فلفل مويه پودنهء كوهى كيا و آن مصطكى است از هريك يك درم مر صافى چهار درم حب البان زعفران از هريك يك درم و نيم صبر سقوطرى هژده درم شحم حنظل شش درم كوفته و بيخته بعسل مصفّى سه وزن ادويه معجون سازند و بعد از شش ماه استعمال نمايند شربتى چهار درم با آب نيم كرم و اين ايارج شانزده جزو است و مزاجش كرم و خشك است در دو درجه و در قرابادين كوتوالى ايارج از اول تا دارچينى وزن انها از هريك يك درم و از فطراساليون تا مصطكى از هريك دو وزن صبر سقوطرى هشت درم و نيم است فصل در بيان حبوب مسهله كه اصل و عمود در انها صبر و ايارج فيقرا است بدانكه بعضى از اطبّا كفته‌اند كه حبوب مسهله الطف مسهلاتست و بعضى ديكر كفته كه اشربهء مسهله الطف مسهلاتست و صاحب اختيارات بديعى كفته كه همهء حبوب مسهله قوت انها تا دو ماه باقى ميماند در قوت خود بعد از آن ضعيف ميكردد و بهتر آنست كه يك روز قبل از استعمال ساخته و در سايه بر پشت غربال پهن كرده خشك نموده سحركاه با آنچه مناسب باشد از مبدرقات فرو برند و نيز بدانكه آنچه از حبوب مسهله است از براى امراض دماغى بايد كه اجزاى آن نرم و حبوب آن اندك بزرك باشد تا بتدريج منحل كشته اثر آن بدماغ برسد چنانچه در مبحث حبوب مذكور شد و نيز بايد كه اجزاى آن را هريك اصلى جيد تازه بيخش اخذ نموده جداجدا كوبيده و بيخته درهم نموده سرشته حبوب سازند چنانچه بتفصيل مذكور مىشود [ حب ابن جهسم نافع است از براى تنقيهء بدن از جميع فضول ] حب ابن جهسم نافع است از براى تنقيهء بدن از جميع فضول يعنى از بلغم و مرهء صفرا و مرهء سودا و هم‌چنين نافع است از براى معده و تنقيهء معده مىكند و از كبد و تقويت آن و از براى مليله و از براى تبهاى كهنه و مسكّن اخلاط مذكوره و مسكّن