نمايند جهت اصلاح سنا بد نيست [ سفوف سنا در نفع اقوى از حبّ آنست ] سفوف سنا در نفع اقوى از حبّ آنست و تنقيهء بدن از سودا كند وقتى كه سودا عام در جميع بدن باشد و ماليخوليا را نيز مفيد بود صنعت آن سنا مكى بسفايج فستقى حبّ النيل از هريك سه درم پوست هليلهء زرد پوست هليلهء كابلى هليلهء سياه افتيمون ورق كل سرخ تربد سفيد مدبّر از هريك دو درم ادويه كوفته و بيخته بروغن بادام چرب نموده شربتى چهار درم تا چهار مثقال باب شير كرم با ادويّهء مناسبه بنوشند و اكر تربد را نصف مجموع ادويه كنند آن زمان سفوف تربد نامند سفوف سنا مكى جهت عرق النّسا نافع از قدما است صنعت آن سنا مكى ده درم سورنجان پنج درم شيطرج هندى دو درم زعفران نيم درم كوفته و بيخته با مثل آن شكر سفيد ممزوج نموده سفوف نمايند شربتى از سه درم تا ده درم سفوف ديكر كه اسهال برفق كند صنعت آن سنا مكى پنج مثقال تربد مدبّر يك مثقال برك كل سرخ يك مثقال و ربع مثقالى زنجبيل مصطكى از هريك نيم مثقال كوفته و بيخته باب كرم با اشربهء مناسبه كف نمايند و اكر سناى تنها را مقدار سه مثقال تا شش مثقال جوشانيده صاف نموده و با مقدار دو مثقال كلقند افتابى حل كرده صافى نموده باشند داخل نموده باشند يا بران پاشيده شير كرم نموده بنوشند اسهال برفق كند و اكر ده دوازده مثقال شيرخشت نيز در آن حل نمايند ميكردد اقوى سفوف سنا نافع جهت امراض بلغميّه و رافع قبض و دافع بلاغم از رطوباتست صنعت آن سنا مكى پوست هليلهء كابلى زنجبيل سفيد هر سه جزو مساوى كوفته و بيخته شربتى يك درم آن يك مجلس و دو درم آن در سه مجلس و سه درم آن زياده موافق قوة و ضعف مزاج و اكر شب وقت خواب ميل نموده اندك آب كرم بر آن بياشامند صبح زود و موافق آن يك‌دو دست و زياده بفراغت و اسانى اجابت مينمايد و بيغايله است ضماد سنا جهة جرب و حكه مجرب است صنعت آن سناء مكى هليلهء زرد مرداسنك سفيداب قلعى بالسّويه سوده با روغن كل بنفشه ضماد نمايند فصل در ذكر نسخ مطبوخات سنا مكى [ مطبوخ سنا مكى مسهل بلغم و صفرا و سوداى سوخته ] مطبوخ سنا مكى مسهل بلغم و صفرا و سوداى سوخته است و امراض دماغى را نافع صنعت آن كل نيلوفر كل سرخ پرسياوشان عنب الثعلب برك كاوزبان اصل السوس مقشر بادرنجبويه از هريك دو درم اسطوخودوس بسفايج فستقى پوست تراشيده پوست بيخ كاسنى از هريك دو درم و نيم افتيمون اقريطى شاه‌تره پوست هليله از هريك سه درم و نيم سنا مكى شش درم تا هشت درم تخم كاسنى نيم كوفته رازيانه از هريك دو درم كل كاوزبان يك درم عناب الوى بخارائى از هريك دو دانه انجير زرد هفت دانه مويز منقى بيست دانه سپستان سى دانه ادويه آنچه كوبيدنيست جوكوب نموده شب در عرق كاسنى و رازيانه و عنب الثعلب از هريك پنجاه مثقال بخيسانند و صبح باتش ملايم طبخ دهند تا به نصف يا آن مقدار كه توانند خورد آب بماند و بايد كه در حين طبخ سر ظرف را بسته دارند كه بخار و قوت آن دوا بيرون نرود پس فرود آورده سر ديك را بعد از آنكه بخار و حرارت آن كم شده باشد باز نمايند و قدرى ماليده صاف نمايند و بسيار نمالند كه جرم دوا بسيار برايد و غليظ كردد پس مغز فلوس خيارشنبر شيرخشت ترنجبين تمر هندى از هريك دوازده مثقال تا پانزده مثقال و بيست مثقال در آن حل نموده صاف كرده روغن بادام دو مثقال بر آن چكانيده كرم نموده بنوشند و اكر صفرا و تب و حدت كرمى در مزاج بسيار باشد آب برك كاسنى تازه مقدار بيست مثقال اضافه نمايند و اكر طبيعت عاصى باشد از براى اعانت بر عمل تنقيهء مواد دماغى با دو مثقال ايارج فيقرا با حبّ ايارج يا با دو مثقال نقوع صبر سقوطرى زرد بنوشند و از براى اخراج صفرا با سقمونيا مقدار يك مثقال و يا مقدار يك‌دو مثقال تربد سفيد خراشيده و مجوّف در طبخ داخل نمايند زيرا كه جرم تربد را هرگاه سفوف نموده و بروغن بادام چرب كرده با زنجبيل و مصطكى بخورند اسهال بلغم مينمايد بتقطيع و اذابه و چون در مطبوخ اندازند و جوش دهند اسهال صفرا مىكند و براى اخراج بلغم بتقويت يك مثقال تا يك و نيم مثقال تربد سفيد مجوّف مصمّغ محكوك بروغن بادام چرب كرده كوبيده كه مبالغه در كوبيدن آن نكرده باشند و زنجبيل نيم درم با كل قند سرشته يا با حبّ چيپال دو دانه تا پنج دانه كه در دند مذكور شد و براى تنقيهء سودا با حب لاجورد يا سفوف آن بخورند بدين قسم كه هر يكى از اينها و غيره را شب وقت خواب يا يك‌دو ساعت پيشتر از صبح بخورند بعد از آن مطبوخ را بنوشند و يا آنكه حبوب را در اخر شب فرو برند و صبح مطبوخ را بنوشند و اكر حبوب بسيار خشك شده باشد در عرق باديان خيسانيده فرو برند يا با كلقند يا مويز منقى سرشته و در اوايل حميات اهليلجات داخل ننمايند و اكر سرفه باشد بيخ كاسنى و آب برك كاسنى را اسقاط نمايند و بهدانه يك درم تخم خبّازى تخم خطمى از هريك يك مثقال اضافه نمايند و در امراض كبدى ريوند چينى و شكاعى و باد اورد از هريك به قدر مناسب اضافه نمايند و صبريات ندهند و از براى امراض حارهء كبد زرشك يا عصارهء آن داخل نمايند و از ادويهء حارّه كم نمايند باقى منوط براى طبيب است مطبوخ سنا حميات حارّه را نافع باشد و صفرا را نافع بود يعنى دفع كند صنعت آن سنا مكى هفت درم بنفشه عنب الثعلب كل نيلوفر از هريك سه درم عناب سپستان الوى سياه از هريك بيست عدد كل سرخ چهار درم همه را در سه رطل آب بجوشانند نصف بماند پس فرو كيرند و بپالايند تمر هندى شيرخشت از هريك ده درم ترنجبين بيست درم در آن ماليده حل نموده مكرر صاف كنند و بنوشند [ مطبوخ سنا مكى فواكهى مسهل صفرا بود ] مطبوخ سنا مكى فواكهى مسهل صفرا بود امزجهء حاره و تبهاى صفراوى را سود دهد صنعت آن سنا مكى پنج درم كل بنفشه كل نيلوفر كل سرخ پوست هليلهء زرد از هريك چهار درم افسنتين رومى تخم خيارين تخم كاسنى پوست بيخ رازيانه از هريك سه درم عناب بيست دانه سپستان سى دانه آلوى بخارا الوى سياه مشمش از هريك ده دانه تمر هندى زرشك منقى مويز طائفى از هريك ده مثقال جوشانيده صاف نموده ترنجبين پانزده درم شيرخشت فلوس خيارشنبر از هريك ده درم در انحل كرده بياشامند و اكر قويتر خواهند دو دانك ريوند چينى و يك و نيم درم تربد اضافه كرده نوش فرمايند مطبوخ سناى ديكر صاحب ذات الجنب و نفث الدم و حمى محرقه را سود دهد صنعت آن سنا مكّى پنج درم كل بنفشه كل نيلوفر از هريك چهار درم عنّاب سپستان از هريك بيست عدد تخم كاسنى خبازى از هريك سه درم شيرخشت ترنجبين از هريك پانزده درم در آن حل كرده بياشامند مطبوخ سناى ديكر سرسام و صداع كرم و تب مطبقه را سود دارد صنعت آن سنا مكّى پنج درم بنفشه نيلوفر از هريك چهار درم تخم كاسنى سه درم آلوى بخارائى عناب سپستان از هريك بيست عدد على الرّسم طبخ نمايند فلوس خيارشنبر ترنجبين از هريك ده درم در آن حل نموده بياشامند مطبوخ سناى ديكر كه صفرا و بلغم و سوداوى سوخته دفع كند و امراض سوداوى را نافع باشد صنعت آن سناء مكّى هفت درم كل سرخ چهار درم پوست هليلهء زرد هليلهء سياه از هريك پنج درم بسفايج فستقى اصل السوس تراشيده رازيانه از هريك دو درم اسطوخودوس پرسياوشان شاه‌تره كاوزبان بادرنجبويه بنفشه افتيمون نيلوفر از هريك سه درم مويز منقى سپستان از هريك سى دانه مجموع را در سه رطل آب بجوشانند تا نصف آن بماند افتيمون را در لثهء كتان بسته در اخر بيندازند و از آتش فرو كيرند و بپالايند كلقند افتابى ده درم فلوس خيارشنبر كه بروغن بادام چرب نموده باشند و ترنجبين از هريك پانزده درم در آن بمالند و مكرر صاف نمايند و بياشامند [ معجون سنا مكى مسهل صفرا و بلغم ] معجون سنا مكى مسهل صفرا و بلغم بود و صداع و درد شقيقه را نافع باشد و كرى و خارش را سود دهد صنعت آن سناء مكى پنجاه درم ترنجبين سى درم بنفشه نيلوفر كل سرخ تربد سفيد تراشيده بروغن بادام