محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
897
قرابادين كبير ( مجمع الجوامع وذخائر التراكيب ) ( فارسى )
كوفته در كيسهء كتانى كرده در آن اندازند و بجوشانند و دائم كيسه را بمالند تا بقوام آيد پس كيسه را نيكو بمالند و شيرهء آن را برآورند و بفشارند و دور كنند و چوب چينى را در آن داخل كرده دو جوش ديكر داده فرود اورند و بكذارند تا سرد شود و در مرتبان چينى كرده چهل روز بكذارند تا مزاج كيرد مقدار يك درم از هريك مشك تبتى و عنبر اشهب را با نبات سفيد سائيده داخل نمايند بهتر است و اكر ساده خواهند با قند يا عسل مصفى يا هر دو بقوام آورند و ادويهء ديكر مطلقا داخل ننمايند مضغ چوب چينى كفتهاند كه چون آن را ريزه كرده مانند دانهاى نخود بجاى فوفل با برك تانبول كه پان نيز نامند مضغ نموده آب آن را فرو برند و ثفل آن را بيندازند قلاع و جوششهاى دهن را مداومت بان نافع است خصوص آنكه از ماده اتشك باشد فصل در بيان طريق استعمال چوب چينى در مراهم و روغنها و غراغر و اطليه و غسول آن [ مراهم چوب چينى ] اما مراهم چوب چينى كه جراحتهاى اتشك و زخمهاى ناصور و زخمهاى مفاصل و اوجاع مفاصل و سائر اوجاع را خصوص كه از اتشك باشد كمال نفع دارد مرهمى كه همين منافع دارد صنعت آن آهك را در كيسهء كتان كرده يك شبانروز در آب خيسانيده پس كيسه را در آب بهموارى بمالند و بكذارند تا تهنشين شود پس آب آن را دور كرده آب تازه بر روى آن كرده برهم زنند و در ظرف ديكر بكذارند تا تهنشين شود آب آن را دور كرده همچنين تا هفت مرتبه آن را غسل داده آب آن را دور كنند پس آنچه تهنشين شود يك جزو از آن و دو جزو از چوب چينى كوفته بحرير بيخته و نصف جزو از مرداسنك و حنا و ربع جزو موم سفيد و اقليمياى نقره مثل جميع اجزا روغن زيتون بدستور مرهم سازند ميفرمايند كه اكر يك جزو سنجرف درين مرهم داخل نمايند انفع است مرهم چوب چينى ديكر انفع از اوّل صنعت آن توتياى كرمانى مغسول شنجرف مغسول مرداسنك سفيداب قلعى شسته از هريك سه مثقال چوب چينى موم از هريك پنج مثقال موم را در روغن بادام شيرين بيست و پنج مثقال كداخته ادويه را كوفته بحرير بيخته بان سرشته مرهم سازند و در نسخهء ديكر بيست و پنج مثقال روغن كاو بىنمك نيز داخل است مرهم چوب چينى ديكر جهت زخمهاى آتشك كه از دو نسخهء اول انفع است صنعت آن مرداسنك سنجرف از هريك دو مثقال كهير كه در فارسى معروف است بكات هندى چوب چينى از هريك چهار مثقال موم كافورى پنج مثقال روغن كاو بىنمك بيست و پنج مثقال و اكر بجاى روغن كاو تازه يا سرشير باشد بهتر است بدستور مقرر مرهم سازند و اكر نصف كات را سوخته داخل نمايند انفع است مرهم ديكر كه زخمهاى اتشك و كچلى را نافع نافع است صنعت آن مرداسنك توتياى كرمانى مغسول صابون رقى تراشيده از هريك پنج مثقال انزروت سفيد برك حنا زنكار اشق مازوى سبز كندر از هريك دو مثقال زفت رومى بيست مثقال چوب چينى ده مثقال صمغهاى را در سركهء انكورى خيسانيده حل كرده و توتيا را با سركه ساييده و ساير اجزا را كوفته بحرير بيخته با موم زريت كهنه و روغن بادام تلخ و روغن كل سرخ از هريك بيست مثقال مرهم سازند در نسخه ديكر انزروت سفيد بيست مثقال است و هر سه روز يك مرتبه بحمام رفته سر را بشويند و اين مرهم را بمالند و اكر چوب چينى را به تنهائى سائيده بحرير بيخته زرفت رومى داخل كرده بر سر كچلى اندازند نافع است و در جراحتهاى ديكر اكر قدرى از چوب چينى را كوفته بحرير بيخته در مرهم كافور يا باسليقون داخل كرده استعمال نمايند بنهايت نافع است [ روغنهاى چوب چينى ] و اما روغنهاى چوب چينى كه اوجاع مفاصل و دردهايى كه از اتشك حادث شود از براى جذام و درد اعضا و اورام سوداوى و بلغمى چون فالج و استرخا و رعشه و كزاز را بنهايت نافع است روغنى كه در اوجاع مفاصل و دردهايى كه از اتشك حادث شود بغايت نافع است صنعت آن چوب چينى اعلى بيست مثقال سورنجان مصرى مخلصه سداب از هريك پنج مثقال قصب الذريره اشنه سنبل الطيب ساذج هندى مرزنجوش زراوند طويل از هريك سه مثقال عاقرقرحا دو مثقال قسط تلخ ده مثقال و در نسخه ديكر شش مثقال است مجموع را نرم كوفته و چوب چينى را زنده نموده دو شبانروز در دو من تبريز آب بخيسانند آن كاه با روغن زيتون كل سرخ از هريك چهل مثقال روغن بابونه روغن زنبق روغن شبت از هريك پانزده مثقال در ديك باتش ملايم بجوشانند تا مهرا شود و آب برود و روغن بماند پس صافى نموده روغن را بردارند و ثفل را با يكمن تبريز آب و چهل مثقال روغن دفعهء ديكر بجوشانند تا آب برود و روغن بماند صافى نموده در روغن اول داخل كرده نكاه دارند و بوقت حاجت بمالند و بعض اوقات اكر در هر ده مثقال روغن يك مثقال موميائى دارابجردى داخل نمايند نفع است در اوجاع بارده و امراض بارده چون رعشه و لقوه و فالج خصوص آنكه در هر دو مثقال از هريك از جندبيدستر و فرفيون نيم مثقال نرم سائيده اضافه نمايند روغن چوب چينى ديكر اوجاع مفاصل حاره را نافع است صنعت آن چوب چينى ده مثقال در سه من تبريز آب بجوشانند تا بربع رسد برك حنا سه مثقال علىحده در آب يك شب بخيسانند و صبح جوشانيده صافى نموده روغن كل سرخ پنجاه مثقال اضافه نموده در قدرى مضاعف بجوشانند تا آب برود و روغن بماند سرد كرده در شيشه نكاه دارند و در وقت استعمال در هر پنج مثقال از اين از هريك از سورنجان و حضض مكى يك مثقال نرم سائيده داخل نموده استعمال نمايند بنهايت نافع است اكر آب سداب تازه و آب كرفس و آب اقحوان تازه و آب ريحان تازه از هريك سى مثقال اضافهء آب چوب چينى نمايند و روغنها را داخل كرده چندان بجوشانند كه آبها سوخته روغن بماند پس استعمال نمايند در اوجاع مفاصل و اوجاعى كه از مواد بارده حادث شده باشد اثر تمام دارد [ روغن چوب چينى ديگر كه نافع در آتشك و جذام و مانع ريختن مو است ] روغن چوب چينى ديكر كه در آتشك و جذام و مانع ريختن مو است در دآء الحيه الثعلب و داء الحيه و سعفه موى بروياند و موى را دراز و سياه و قوى كرداند صنعت آن چوب چينى تراشيده دو مثقال برك مورد برك حنا برك نيل پرسياوشان صندل سفيد سنبل الطيب اشنه ساذج هندى پوست هليله زرد هليله كابلى آملهء منقى سعد كوفى حب الاس قرنفل عود هندى عود الصليب جوزبوا بسباسه از هريك دو مثقال يك شب در كلاب و آب برك چغندر و آب اسفناج و آب برك مورد و آب فرنجمشك و آب كاوزبان از هريك چهل مثقال بخيسانند و صبح باتش ملايم بجوشانند تا به نصف رسد و بمالند و صافى نموده زيت انفاق روغن كل سرخ روغن مغز حبة الخضرا از هريك پنجاه مثقال روغن بنفشه ده مثقال داخل كرده در قدر مضاعف بجوشانند تا آب برود و روغن بماند عطر حصى لبان لادن از هريك سه مثقال عنبر اشهب زفت رومى عطر صندل مصطكى رومى موميائى دارابجردى از هريك يك مثقال در آن داخل كرده به كار برند روغن چوب چينى به نسخهء ديكر مستعمل در اوجاع مفاصل و درد كمر و اوجاع حادث در آتشك