كه به سبب رسيدن بخارات و عرق بدان تاثيرى در آن بهم ميرسد و قوتى به بدن مىبخشد كه از تبديل آن آن فائده فوت ميكردد و اكر بسيار چركين شود و محتاج به تبديل كردند دو سه دست لباس پاكيزه را در آب چوب‌چينى تر كرده خشك نموده مهيا دارند كه عند الحاجت تبديل نمايند و نيز بدن را نشويند بحمام نروند به همان جهت و نفوذ آب و هوا در بدن شرط هشتم آن است كه بايد كه مطعوم و مشروب شارب چوب‌چينى نيم كرم باشد زيرا كه سرد آن باعث حدوث اوجاع باطنيه و سدد قولنج ميكردد و نيز بايد كه آب استعمال در دست و رو شستن و طهارت كرفتن و وضو ساختن همه نيم كرم باشد و سرد نباشد و اكر آب چوب‌چينى باشد بهتر است بدين قسم كه قدرى از ريشه دارهاى كج‌واج آن را اكر چوب‌چينى خوب كم باشد هر روز در ظرفى علىحده در آب بسيارى طبخ دهند و آن آب را اندك‌اندك استعمال نمايند شرط نهم آن است كه اثفال هر روزه را بعد از طبخ به احتياط تمام خشك نمايند كه فاسد نكردد تا آنكه در اخر به كار آيد خصوص در جائى كه چوب‌چينى كم باشد و يافت نشود و محتاج بان باشند كه مرتبه ثانى آن را طبخ نموده آب آن را بياشامند بدين قسم كه اثفال هر روزه را جداجدا در سايه خشك نمايند و اكر در سايه خشك نشود اندكى بافتاب يا باتش نموده خشك كرده در پارچه كاغذى بسته بر آن بنويسند كه ثفل روز اول و همچنين تا بيستم بيست و يكم و روز بيست و يكم و يا بيست دويم ثفل روز اوّل را بدستور طبخ نموده بياشامند و همچنين تا چهل و يك روز كه باتمام رسد شرط دهم آن است كه درين مدت هشتاد و هشت يوم احتياط نمايند كه تخمه و سوء هضم و هيضه عارض نكردد كه بسيار مضر و باعث ضعف مىشود و از بسيار خوردن طعام و بالاى هم و اختلاط لطيف با كثيف و غيرها و بسيار هم كم نخورند كه ضعف عارض كردد شرط يازدهم آن است كه از خواب بسيار و بيدارى بسيار و همچنين از يك جا نشستن بسيار و راه رفتن بسيار اجتناب نمايند كه همه مضراند هريك به جهتى شرط دوازدهم آن است كه اكر توانند معتادين بافيون و افيونيات و مغيرات و قهوه و تنباكو بطريق غليان و دمى و غيرها ترك نمايند و يا كمتر ميل نمايند بهتر و اولى است خصوص ضعيف المزاجان و اصحاب قلب و دماغ حار كه تنباكو و دود آن مضر بان هر دو است و افيون و قهوه مضر باصحاب امزجه ضعيفهء بارده و مضرت ساير مغيرات خود ظاهر است زيرا كه منافى و مخالف چوب‌چينى است و بدانكه اكثر اين شروط و لوازم براى كسانى است كه صاحبان امراض مزمنه صعبه و يا لطيف المزاج با حسن و ادراك باشند و اكر شخصى بسيار قوى المزاج و يا غليظ الطبع باشد و آن امور را مرعى ندارد و بخلاف آن عمل نمايد هيچ نوع ضررى نيابد امرا و سند نيست و باعث در قول جمهور نميكردد زيرا كه او از ما نحن فيه خارج است و افعال او مناطى ندارد و ديكران نبايد پيروى او نمايند و مستمسك خود سازند بلكه بايد در جميع مراتب حد وسط را مرعى دارند نه از حد لايق دركذرند و نه بسيار بر خود تنك بركيرند كه ضعيف و ناتوان كردند و اللّه اعلم و اما بيان طرق استعمال چوب‌چينى پس بدانكه بهترين طرق استعمال آن مطبوخ به طرز تعريق است و بعد از آن قهوه و بعد از آن نقوع و بعد از آن معجون و بعد از آن حلوا و حريره و بعد از آن سفوف و بعد از آن عرق و فالوده و مربا و بعد از آن ساير تراكيب و امّا مرباى آن در جميع افعال از همه اقسام ضعيف‌تر است الا در تقويت معده و وجه ترجيح مطبوخ به طرز تعريق يعنى سرپوشيده و اطراف سرپوش را بپارچه و خمير مستحكم نموده كه اصلا و مطلقا بخار آن بيرون نرود همان است كه در صدر در بيان طبيعت و مزاج چوب‌چينى ذكر يافت پس يازده روز يا بيست و يك روز يا چهل روز بحسب احتياج و ضعف و قوّت مرض و مريض بايد داده شود بدين طريق كه چوب‌چينى جيد باوصاف مذكوره كرفته اكر تر و تازه باشد ورقهاى نازك نمايند و اكر خشك باشد و نتوان ورق نمود بدم تيشهء بخارى و يا كارد چون نخود و باقلا ريزه‌ريزه كرده و ريشه كوهى كه در ميان آن باشد و آنچه مثل آرد شده باشد در او نمايند و اكثر انها را در ظرفى علىحده در آب بسيار براى استعمال دست و رو شستن و وضو ساختن و طهارت كرفتن جوش دهند و عند الحاجت نيم كرم به كار برند كه ضايع نكردد بهتر است و وجه دور نمودن كره و ريشه آن است كه يبس و كثافت بر انها غالب است و وجه دور نمودن اجزاى آرد شده آن است كه آب را غليظ ميكرداند و نيز مانع نفوذ در عروق ضيقه و باعث سده مىشود حكيم مير عماد الدين محمود رح وجوه ديكر نيز نوشته‌اند و ان شاء اللّه تعالى در رسالهء ايشان خواهد آمد و امّا در باب جدا نمودن پوست آن اختلاف است حكيم مير عماد الدين محمود و حكيم محمد هاشم طهرانى و ميرزا قاضى يزدى حكيم مير محمد مؤمن و غير ايشان هيچ يك متوجه ذكر آن نشده و مطلق بيان ننموده‌اند و آنچه از بعضى فرنكان شنيده شده بىپوست و با پوست هر دو استعمال مينمايند و از چين هم بى پوست مقشر ورقهاى نازك كرده مىآورند و پا و چهار دست مقشر و غير مقشر نيز اكثر ديده شده و اهل سلهت نيز بيشتر با پوست مستعمل دارند و حكيم ارزانى در قرابادين قادرى خود نوشته كه پوست آن را جدا نمايند و شايد تحقيق درين امر آن باشد كه تازه و تر آن محتاج بجدا نمودن پوست نباشد بسبب كثرت رطوبت آن و خشك كهنهء آن محتاج بجدا نمودن پوست باشد به جهت يبوست پوست آن پس ازين چوب چينى خورده كرده هر روز مقدار هفت و نيم مثقال صيرفى بكيرند چه كمتر ازين را به تجربه معلوم كرده كه سودمند نيست لهذا بعضى روزى هشت مثقال صيرفى شش دانكى كفته‌اند و زياده ازين را مضر ميدانند و اين اقرب بصواب در امزجه و امراض قويه مزمنه جهت آنكه هرگاه كسى رنجى و تعبى ميكشد چرا عبث و بيهوده باشد در پياله چينى در كلاب و عرق بيدمشك از هريك يك اوقيه تبريزى يك شب بخيسانند و اكر مريض صاحب نزله باشد كلاب و اكر بارد المزاج باشد بيدمشك داخل ننمايند و در آب و يا عرقهاى مناسبهء ديكر بخيسانند و روز ديكر با دو من و نيم آب خالص در ديك سنكى يا سفالى يا نقره يا مس تازه قلعى كرده پاكيزه كه چوب و چركين نباشد ريخته سر آن را بطبق سفالى يا نقره يا مس تازه قلعى كرده پوشانيده و اطراف سر ديك را بخمير آرد ماش و كل حكمت محكم نموده چنانچه در وقت طبخ مطلق بخار آن بيرون نرود پس باز نموده مقدار دو من و نيم هيمه قلم باريك خشك متساوى در باريكى و خشكى و شاخ دو شاخ متصل در زير آن بسوزانند تا هيمه تمام شود و آب به نصف رسد زيرا كه به تجربه معلوم شده كه به اين مقدار هيمه به اين دستور آب به نصف ميرسد پس ديك را فرود آورده زمانى بكذارند كه حدت كرمى آن كم شود پس رداى بر سر كرفته سر ديك را بتدريج اندك‌اندك باز كرده سر و كردن عضو عليل را بخار آن بدارند و يك پياله شربت خورى آب آن را پنج مثقال نبات سفيد داخل كرده كرم بنوشند و در دابر سر و كردن پيچيده و اكر احتياج بلحاف باشد بلحافى پوشيده بخوابند تا عرق خشك كردد پس تتمهء ابها را در شيشه كرده در عرض يك شبانه‌روز قدرى نيم كرم بعوض