كوفته بيخته كف كنند و بعد از آن آب سرد بياشامند و هرگاه تشنه شوند آب سرد بنوشند به جهت آنكه آب كرم قاطع عمل آن است [ سفوف تربد ديگر از بنده درگاه محمّد هاشم ] سفوف تربد ديكر قلمى فرموده‌اند كه از بنده درگاه محمّد هاشم است اسهال خلط اسود نمايد و نافع است از براى امراض حادثه از اخلاط غليظه صنعت آن تربد سفيد مجوف خراشيده بروغن بادام شيرين چرب نموده پوست هليله زرد سنا مكى از هريك يك درم زنجبيل يك دانك غاريقون هش سفيد ريوند چينى بسفايج فستقى اسطوخودوس افتيمون اقريطى غنچه كل سرخ كثيرا از هريك دو دانك فضى نبات سفيد دو درم كوفته بيخته بروغن بادام شيرين چرب نموده شربتى از دو درم تا دو مثقال كف نموده بعد از آن آب نيم‌كرم بنوشند فصل در ذكر شرابهاى تربدى شراب تربد از ثابت بن قره بلغم و صفراى عفن براند صنعت آن تربد سفيد مدبر نيم كوفته نيم رطل در چهار رطل كلاب بجوشانند تا بثلث آيد صاف كنند و با يكمن قند بقوام اورند و در اخر يك درم سقمونيا و نيم درم زعفران و دو دانك زنجبيل كوفته بيخته بان بياميزند شربتى بيست درم و اكر بجاى كلاب عصاره برك كل سرخ كنند ميكردد اقوى شراب تربد ديكر مسهل بلغم بود صنعت آن تربد سفيد مدبر نيم كوفته صد درم در شيشه كنند و آب صاف بر سر آن كنند آن مقدار كه پنج انكشت بالاى آن باشد سه روز در افتاب بكذارند پس بپالايند و ديكر بار آب تازه كنند و سه روز ديكر در افتاب بكذارند و همچنين نه روز در افتاب بكذارند تا آنكه هيچ مزه در تربد نماند پس مجموع ابها را با يكمن قند بقوام اورند و اكر به قدر حاجت سقمونيا داخل كنند صواب باشد و اكر بجاى آب خالص آب باران كنند اولى است و اكر بيست درم زنجبيل با تربد يار كنند بهتر است شربتى دو اوقيه فصل در بيان نسخ معاجين تربدى معجون تربدى قولنج بكشايد و بلغم دفع كند و درد پشت را ساكن كرداند صنعت آن سقمونيا ده درم قاقله كبار قاقله صغار زنجبيل دارفلفل دارچينى قرفه نارمشك قرنفل فلفل از هريك پنج درم شكر سرخ تربد سفيد از هريك صد مثقال عسل به قدر احتياج معجون سازند شربتى دو درم معجون تربدى ديكر كه مسهل بلغم بود صنعت آن تربد سفيد مدبر سقمونياى مشوى از هريك نيم درم قاقله صغار انيسون از هريك دو درم دارچينى نمك هندى از هريك چهار دانك دارفلفل يك و نيم دانك اجزا كوفته بيخته با شكر طبرزد معجون كنند مقدار شربت چهار دانك باب نيم كرم بدهند معجون تربد كه مسهل بلغم باشد صنعت آن تربد سفيد تراشيده غاريقون از هريك چهار درم حب النيل يك درم شحم حنظل نيم درم زنجبيل دارفلفل قاقله كبار مصطكى از هريك يك درم اجزا كوفته بيخته با قند و عسل بسرشند شربتى چهار درم باب كرم [ معجون تربد ديگر نرم كننده طبع ] معجون تربد ديكر طبع را نرم دارد و بلغم و صفرا برفق براند و معده را قوت دهد و صداعى كه از بخارات باشد بر طرف كنند و قولنج بكشايد صنعت آن تربد سفيد پوست هليله كابلى سنا مكى بنفشه از هريك ده درم قاقله زنجبيل مصطكى از هريك دو درم ورق كل سرخ روغن بادام از هريك پنج درم زعفران يك درم رازيانه سه درم اجزا كوفته بيخته بروغن بادام چرب كنند و با سه چندان ادويه قند عسل بسرشند مقدار شربتى چهار درم باشد معجون تربد كه اهل تنعم را بذائقه خوش آيد و موافق باشد و مسهل بىزحمت است صنعت آن تربد سفيد مدبر ده درم ورق كل سرخ پنج درم زعفران سقمونياى مشوى از هريك نيم درم مصطكى رومى يك درم مغز بادام مقشر ده درم قند و عسل سه وزن ادويه كوفته بيخته با عسل و قند بسرشند و اكر خواهند قدرى كلاب در قوام قند و عسل اضافه نمايند شايد ترنجبين بالفتح شبنمى است كه بر خار مسمى بحاج منعقد ميكردد و شيرين و در اول كرم و تر و جالىتر از شكر و ملين طبع و مسهل صفرا و محرك باه و الطف از شيرخشت جهت سرفه و درد سينه و غثيان و تبهاى حار و تشنكى و با ماء الجبن جهت اخراج اخلاط محترقه و با روغن كره كاو جهت عسر البول و با شيره تازه دوشيده جهت تحريك باه نافع و مضر سپرز و مصلحش تمر هندى و عناب و قدر شربتش از هفت مثقال تا سى مثقال و بدلش شيرخشت است و بدستور آب جو با شكر سرخ [ فصل در بيان دواهاى ترنجبين ] [ دواء ترنجبين از براى تقويت باه ] و از آن فراگرفته مىشود دوائى از براى تقويت باه و تسمين و تحسين لون صنعت آن ترنجبين پاك كرده چهل درم شير كاو يا شير كاوميش از هركدام كه باشد يك رطل مخلوط كرده بپالايند پس بجوشانند تا بقوام حسو آيد بياشامند به قدر برداشت طبيعت و اين دوا در امزجه حاره و معتدل مفيد است و چند روز بان مداومت بايد كرد دواء الترنجبين به نسخه آن مرحوم صنعت آن ترنجبين خراسانى پاك كرده نبات سفيد از هريك ده مثقال در شير تازه دوشيده و اكر شير اسب باشد بهتر است حل كرده بپالايند پس بجوشانند تا بقوام حسو آيد زنجبيل خولنجان دارچينى خصية الثعلب مصرى بوزيدان از هريك يك دانك كوفته بيخته داخل نمايند اين در امزجهء بارده و معتدله انفع است دواء الترنجبين ديكر ايضا به نسخه آن مرحوم صنعت آن شير تازه دوشيده و اكر شير بز باشد بهتر است مقدار يك رطل نبات سفيد ترنجبين خراسانى از هريك ده درم در آن حل كرده بپالايند پس بجوشانند كه بقوام حسو آيد زنجبيل خولنجان دارچينى خصية الثعلب بوزيدان از هريك يك دانك كوفته بيخته داخل كرده از آن مقدار برداشت طبع بخورند [ دواء الترنجبين ديگر منقول از معصومى در ضعف باه ] دوآء الترنجبين ديكر منقول از معصومى در ضعف باه كه از حرارت باشد سودمند بود و منى زياده كند و جوان را موافق باشد صنعت آن ترنجبين تازه پاك كرده از خاك و خاشاك سى درم در دو رطل شير صاف كنند و به آتش ملايم بقوام اورند و هر شب يك ملعقه ميل نمايند [ فصل در بيان شرابهاى ترنجبين ] [ شراب ترنجبين مسمى به دواء اللّه ] شراب ترنجبين اين شراب را دواء اللّه نامند و شراب مبارك نيز اصحاب سل و سرفه و نفث الدم و نفث المده را فائده دهد و مدقوق و صاحب قبض طبيعت را نافع باشد صنعت آن ترنجبين پاك كرده نود درم عناب خراسانى بيست دانه سپستان پنجاه دانه اصل السوس محكوك مرضوض تخم خشخاش سفيد خميرهء بنفشه روغن بادام شيرين از هريك دو درم كثيرا حب الاس از هريك پنج درم جو مقشر پانزده درم تخم خطمى سفيد هفت درم پرسياوشان سه درم انجير زرد سى دانه ادويه را سواى ترنجبين و خميرهء زرد در سى دانه ادويه را سواى ترنجبين بنفشه و روغن بادام نيم كوفته در يك من آب بخيسانند و روز ديكر بجوشانند تا به ثلث رسد بمالند و بپالايند ترنجبين و خميره بنفشه را در آن حل كنند و باز بيالايند و باتش ملايم بقوام اورند و در اخر روغن بادام را داخل كرده يك دو جوشى داده فرود اورند و سرد كرده در شيشه نكاه دارند و هر روز صبح چهار درم و شام چهار درم با ماء الشعير بنوشند [ شراب ترنجبين كه قلانسى در قرابادين خود ذكر كرده ] شراب ترنجبين كه قلانسى در قرابادين خود ذكر كرده كفته كه اين شراب مبرد است و مليّن طبيعت و قاطع عطش و فرود اورنده صفرا باسهال و در تابستان چون در صبحها بياشامند اطفاى حرارت مىكند صنعت آن بكيرند ترنجبين و از خاشاك و غبار پاك نمايند پس آب را به جوش آورده از آتش فرود اورند و بكذارند كه جوش آن فرو نشيند و ترنجبين را در آن حل كرده بپالايند پس