قدرى از ان شاخها را بكذارند كه باقى شاخها و سر شاخها بيرون باشد يعنى بخوابانند و بالاى آن مقدار يك شبر و يا زياده خاك ريزند و آب مىداده باشند تا پنج شش ماه كه خوب ريشه بندد و مستحكم شود پس محل اتصال آن را از درخت بريده هر جا كه خواهند غرس نمايند به زودى ثمر دهد خصوصا كه آن شاخ مثمر باشد و قلم آن نيز مىكيرند چون قلم نمايند و هر جا كه خواهند بنشانند و تخم آن را كه بكارند دير بثمر مىآيد و ثمر آن مدتها در درخت مىماند تا بثمر موسم ديكر و در بنكاله دو موسم كل و ثمر مىدهد يكي اواسط زمستان و ديكر در ايام كرما كه اول ايام بارش است كه برسات نامند و آن هنكام بودن آفتاب است در اواخر ثور تا اوايل جوزا باختلاف سنين * طبيعت پوست زرد آن كرم در اول و خشك در دوم و بعضى كرم در دوم كفته‌اند و شحم آن يعنى لحم آنكه در زير پوست زرد آنست آنچه مغز آن شيرين است سرد و تر در دوم و ليكن برودت آن زياده است از رطوبت آن و آنچه ترش است سرد و خشك در سوم و كويند در اول سرد و تر و كويند در ترى و خشكي معتدل است و حماض آن يعني مغز ترش آن در آخر دوم سرد و خشك و بعضى در سوم كفته‌اند و شيرين آن سرد و تر و تخم آن در اول سوم كرم و در دوم خشك و برك و شكوفهء آن در آخر دوم كرم و خشك است * افعال و خواص و منافع آن ملطف و قابض و صاف كنندهء روح طبيعي و خون از صفرا و مسكن قئ صفراوى و مقطع مرهء صفرا و مسكن حدت آن و مانع ريختن صفرا بمعده و امعا و جهت خفقان حار و تقويت جكر و معده و جهت تسكين حرارت احشا و تشنكي و اسهال صفراوى و كبدى و كزيدن عقرب پرنده و مار شاخدار و رفع يرقان و كلف و قوبا و قلع رنك سياهي و مركب از جامه و اخراج زلو در حلق مانده مفيد و ترياق سموم است و در حديث وارد است كه داخل نمىشود شيطان در خانهء كه در ان اترج باشد اما پوست زرد آن جهت تقويت قلب و دماغ و كبد سرد و معده و احشا و دفع غثيان و خوش‌بوئى دهان و تلطيف و تحليل رياح و اعانت بر هضم نافع خصوص مرباى آن با عسل ما دام كه اكثار در خوردن آن نشود و الا هضم نمىكردد خصوص غير مرباى آن و نيز از مفرحات ترياقيه است و حرارت آن معين بر خاصيت آنست و طبيخ خشك آن مسكن قئ صفراوى و مضغ آن خوش‌بو كنندهء نكهت و شرب خشك كوبيدهء آن با عسل دافع مضرت همه زهرها است و آشاميدن عصارهء آنكه با شحم كرفته باشند جهت كزيدن افعي و طلاى محرق خاكستر آن جهت برص مفيد و چون خشك غير محرق آن را در صندوق و جامه كذارند مانع كرم زدن آن است و چون پوست يك عدد اترج را در شراب اندازند در ساعت آن را ترش كند و سركه سازد مضر جكر و دماغ محرور المزاج و مصدع مصلح آن عسل و بنفشه و با شحم و حماض آن خوردن مقدار شربت از خشك آن تا پنج درهم و از مرباى آن تا پنج مثقال است و روغن آنكه پوست زرد خالص شش عدد آن را در روغن زنبق و روغن خيرى از هريك يكرطل و اكر نباشد در دو رطل روغن كنجد اندازند و در آفتاب كذارند و هر سه شبانه‌روز يك مرتبه تجديد كنند تا سه مرتبه يا بيشتر بس استعمال نمايند * طبيعت آن كرم و خشك در دوم * افعال و خواص و منافع آن محلل و ملطف و با قوت ترياقيه سعوط آن جهت درد سربارد و علل سوداوى و درد شقيقه و تدهين به آن جهت استرخاى فلج و لقوه و رعشه و اختلاج و درد مفاصل و عرق النسا و امراض باردهء عصباني و درد كرده و مثانه و خوش‌بوئى عرق و رويانيدن موى و رفع لرز تپ ربع و تحليل اورام و بر اسفل قدم جهت رفع برودت هوا در اسفار و بوئيدن آن در ايام و با و فساد هوا مصلح آن است و مضمضه به آن جهت درد دندان نافع و روغن شكوفهء آن نيز همين اثر دارد و ليكن روغن برك آن قويتر است و اما شحم آنكه مشهور به پوست بالنك است و اابست نامند دير هضم و غليظ است بسبب برودت و صلابتى كه دارد و دير از