اطبا اين پيله است و بعد از ان سوراخ كرده كرمها بذر رفتهء آن و ابريشم خام عبارت ازين هر دو پيله است و آنچه را جوشانيده و نخ برآورده مستعمل نيست مكر آنكه پيلهء خام آن بدست نيايد اما بايد كه رنك ناكردهء آن باشد و بعضى كفته‌اند كه قز كه بفارسي كج نامند پيله‌ها است كه بر درخت توت و كنار و غيرها تنيده باشند و آنچه را كرمها سوراخ كرده باشند چون جوش دهند نخهاى طولاني از انها برنمىآيد و لهذا بعد اتمام تنيدن پيله‌ها معمول است كه اكثر آنها را در آفتاب خشك مىنمايند كه كرمها در انها بميرند و آنها را سوراخ نكنند كه بدر روند و چون كرمها بعضى پيله‌ها را كه براى نتاج كذاشته‌اند سوراخ كرده بدر رفتند بزرك و باليده شده پر برمىآورند و بهيأت جانور كوچك پردار مىكردند و شروع مىكنند بتخم دادن و تخم بسيارى مىدهند هريك تا چهارصد عدد و به مقدار دانهء ماشى بسيار كوچك و سفيدرنك و پوست آن صلب و اكثر آن تخمها بتارى پيوسته و چون آنها را در جاى كرمى مانند زير بغل و غير آن نكاهدارند چند روز پوست آن تخمها شكافته از ميان آن بچه برميآيد پس آنها را تربيت مىنمايند كه بر پارچهء نرم نازكى مىكذارند و برك توت را بسيار ريزه كرده نزد آنها مىپاشند آنها مىخورند و چون اندك بزرك شدند بركها را اندك درست‌تر مىنمايند و همچنين تا آنكه بركهاى درست پس شاخهاى توت و چون بزرك شدند شروع مىكنند ابريشم بر خود تنيدن تا آنكه بانتها مىرسد تنيدن آنها كه اكر ديكر بكذارند پيله‌ها را سوراخ كرده بيرون مىروند و لهذا چنانچه ذكر يافت آنها را خشك مىكنند كه بميرند و بدر نروند و ابريشم در كيلانات ايران و مازندران و ملك چين و بنكاله و بعض جاهاى ديكر نيز بهم مىرسد و ليكن در بنكاله بسيار و وافر و از انجا به اطراف و ممالك ديكر مىبرند و اما آنچه در ايران مىشود مستحكم و آنچه در چين مىشود بسيار نرم و ملايم و كم‌ثبات و آنچه در بنكاله مىشود نيز سست و كم‌ثبات و بملايمت آن نيست و بيان كيفيت تكوين و پرورش كرم آن و بهم رسيدن پيله در فصول سنه طولى دارد و محل كنجايش آن ندارد و مستعمل مقرض و مطبوخ آن است * طبيعت خام آن كرم و خشك در اول و بعضى معتدل در خشكي و ترى و نخ جوش‌دادهء آن را مائل بخشكي كفته‌اند * افعال و خواص و منافع آن مفرح روح دماغي و قلبي و كبدى كه عبارت از روح نفساني و حيواني و طبيعي باشد و مقوى آنها و قوت حافظه و ذهن و رافع امراض عين و خفقان و ضعف رئه و صلابت آن و ضعف معده و مسمن بدن و مقوى باه و مفتح سدها است و با قوت تلطيف و تنشيف و نيكو كردانندهء رنك رخسار و هريك از افعال مذكوره بسبب خاصيتهاى متعددهء آنست زيرا كه معين است بر خاصيت و تفريح آن حرارت و يبوست معتدلهء آنكه باعث تلطيف و نشف رطوبات روح است پس روح را نوراني و مستعد فرح مىسازد و همچنين افعال و خواص ديكر آن * امراض الراس و القلب كويند چون پارچه حرير محض قرمزى را به خون رعاف تر كرده خشك نموده بسوزانند و خاكستر آن را در بيني دمند رعاف را باز دارد و شراب آنكه پيلهء خام آن را در آب پخته و ماليده و صاف كرده با قند سفيد بقوام آورده باشند مفتح سده‌ها و مقوى قلب و مفرح و نيكو كنندهء رنك رخسار است و محرق آن قرحه و دمعه و سلاق و جرب چشم را نافع چون از ان كحلى سازند و در چشم كشند و پوشيدن لباس حرير محض ملايم و كرم و نرم و لطيف و موجب سرور و تسمين بدن و مانع توليد سپش است و ليكن پوست بدن را رقيق مىكرداند و اصلاحش آن است كه با ريسمان پنبه آميخته بافته بپوشند و بافتهء ممزوج با ريسمان را بعربي قطني خوانند كه در هند مشهور بمشروع است و بفارسي الجه و بهندى سوتي نامند و اقسام آن بسيار است محمد بن زكريا كفته لباس ابريشمي كرم‌تر از كتان است و موجب صلابت بشره است و لباس كتان بالعكس اين است و ثياب قزكه آن را كرم سوت نامند حار و لطيف است پوشيدن آن و پيران و صاحبان مزاج سرد را و در هواهاى سرد و زنان را نافع و خون را كرم كرداند و اصلاحش نيز آنست كه با خيوط