محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
428
خلاصة الحكمة ( فارسى )
طارِد : ( ع . ص ) . راننده : سخت راننده . رادع . - طارد الرياح : بادكُش . بادشكن . كاسرالرياح . طارِيَة : ( ع . ص ، ا ) تأنيث طارى . به معنى داهية است . ( منتهى الارب ) . داهيه و بلا و آسيب سخت . طاعون : ( ع . ا ) . مرگامرگى . ج طواعين . ( منتهى الارب ) . شآمت و مرگ عام . ( لطايف ) . و با . ( دهار ) . داء الشوكة كه مرضى است اليافى عام و كشنده . دبل . زقمة . ( منتهى الارب ) . جوش . بثره اى باشد كوچك ، مانند باقلا سرخ يا سياه با سوزش بسيار . ( غياث از بحر الجواهر ) . بثره اى باشد به قدر كُنار صحرايى با كبودى و سوزش و تب وبائى لازم اوست . ( غياث از حدود الامراض ) . ورمى بود كه در خصيه يا پستان يا بغل يا بن ران واقع شود ، از ماده اى سمى كه عضو را فاسد كند و قى و غثيان و خفقان همراه آن بود . ( كفاية منصورى ) . هر آماس كه در گوشت نرم افتد . چون گوشت پس گوش يا در گوشت غددى چون پستان و خايه و گوشت بن زفان يا در جايگاهى فراخ چون بغل دست و بيغولهء ران ، آن را طاعون گويند . پس اتفاق بر آن كردند كه طاعون آماس گرم را گويند كه در جاى ها افتد . و حرارت و سوزانيدن آن از اندازه بيرون بود . و مادهء آن مستحيل گشته باشد . و همچون زهرى شده و عضو را تباه كند . و رنگ او رنگ حوالى او بگرداند ، و مضرت آن به طريق شريانها به دل باز دهد ، و خفقان و غشى آرد ، طاعون آن را گويند . علامتها : آنچه در گوشت پس گوش و در بغل و در پستان افتد ، كشنده باشد از بهر آن كه به دماغ و به دل نزديك بود و آنچه رنگ او سرخ بود يا به زردى گرايد سليم تر باشد و آنچه به سياهى گرايد ، سخت بد باشد . و طاعون اندر هواهاى بد و سالهاى وبائى و اندر شهرها كه آنجا بيشتر بود بسيار افتد . ( ذخيرهء خوارزمشاهى ) . طاعون ، باليونانية كل ورم يظهر للحس ثم حصص بالحار القتال السريع التعفن . الكائن فى نحو المراق و المغابن و يطلق على الوباء للتلازم الحاصل بينهما غالباً و الا فبينهما عموم و خصوص وجهيان و هو فى الحقيقة بثر كالباقلا فازيد مادته الدم المتعفن و فاعله الحرارة النارية و صورته شىء مستدير ينزف الدم و الصديد و غايته ازهاق النفس و شره ما فى الابط الشمال لمجاورته القلب فالفخذ الايمن فالابط الايمن فالفخذ الايسر ، فالعنق على الاصح . و قيل آلاباط شر من الفخذين هذا من حيث المكان و من حيث الزمان ما كان عند زيادة