محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى

382

خلاصة الحكمة ( فارسى )

خُضْرَت : ( ع . امص ) . سبزى . خضرت در اسب و شتر مايل به تيرگى و در انسان گندمگونى است . ( آنندراج ) . خُضْرَة : ( ع . ص ، ا ) . سبزه . ( منتهى الارب ) . ج خُضَر ، خُضْر . ( منتهى الارب ) . ( امص ) . سبزى . ( منتهى الارب ) . تيره رنگى اسب . گندمگونى مردم . ( منتهى الارب ) . خَفْض : ( ع . امص ) . تناسايى . ( منتهى الارب ) . آسانى عيش . ( مهذب الاسماء ) . ( ص . ا ) زمين پست و نرم . ( يادداشت به خط مؤلف ) . خَفض : ( ع . مص ) . بلند نكردن آواز . منه : خفض الرجل صوته خفضا . خوار كردن خدا كافر را . مقيم گرديدن در محل و جايى به تناسايى . منه : خفض بالمكان . نرم رفتن . ( تاج العروس ) . خوش گرديدن زندگانى . ( منتهى الارب ) . تواضع كردن و فروتنى كردن . ( منتهى الارب ) . پايين آوردن . فرونهادن . پست كردن . ( زمخشرى ) . خَفيف : ( ع . ص ) . سبك . ( منتهى الارب ) . شخص سبك . بى قدر . حقير . بى وقار . خوار . ( ناظم الاطباء ) . خِلاع : ( ع . ا ) . جِ خلعت . خلعت ها . ( غياث اللغات ) . خُلاع : ( ع . ا ) . نوعى از ديوانگى مردم . ( منتهى الارب ) . بيمارى صرع . ( ناظم الاطباء ) . خَلْد : ( ع . مص ) . موى سپيده نشده كلانسال گرديدن . ( منتهى الارب ) . مقيم در جايى گرديدن . ( منتهى الارب ) . هميشه ماندن . ( منتهى الارب ) . خُلد : ( ع . ا ) موش كور كه جانورى است كور زير زمين هرگاه پياز يا گندنا بر سوراخ وى نهند ، از بوى آن برآيد و شكارش كنند . ج مناجذ ، از غير لفظ آن مانند مخاض كه جمع خلقه است . ( ناظم الاطباء ) . مرحوم دهخدا معتقدند : « در زبان عربى جلذ نيز به معنى موش كور است و جمع آن بر خلاف قياس مناجذ است و ظاهراً خلد و جلذ يكى تصحيف ديگرى است . به فارسى موش كور . و طيماثاووس گويد كه هرگاه در سوراخ مسكن او پياز و گندنا بگذارند ، به بوى آن بيرون آيد و از سموم قتاله و به غايت گرم و با رطوبت و خون موضع دنبالهء او جهت خنازير و بياضى چشم و رفع آثار جلد و خال و دماغ او با روغن گل جهت برص و بهق و قويا و خنازير و هر چه از بدن بروز كند بى عديل و قاطع رعاف و سيلان خون هر عضوى و محلل اورام و خون او نيز همين آثار دارد و سر او را چون سوخته با زاج سفيد در گوش گذارند جهت ازالهء بوى بد آن » . ( تحفهء حكيم مؤمن ) .