محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
350
خلاصة الحكمة ( فارسى )
كه در نزله و علت ذات الرية و ذات الجنب به سعال برآيد و آنچه خام برآيد آن را به تازى بصاق گويند . ( ذخيرهء خوارزمشاهى ) . بَصَر : ( ع . امص ) . بينايى . ج ابصار . ( ناظم الاطباء ) . قوت باصره قوتى است مترتب در ملتقاى دو عصب مجوف كه محل ابصار است ؛ يعنى واسطه در ابصار است و به وسيله آن ابصار حاصل مىشود . نيرويى است در دو عصب مجوفى كه به هم تلاقى مىكنند آنگاه جدا مىشوند و سرانجام به چشم مىرسند . نورها و اشكال و رنگها بدانها ادراك شود . ( تعريفات جرجانى ) . چشم . ( منتهى الارب ) . نظر . ( المنجد ) . عين . ( اقرب الموارد ) . ج ابصار . ( اقرب الموارد ) . ديده . بَضْع : ( ع . مص ) . بريدن چيزى . ( ناظم الاطباء ) . شكافتن . زخم . ( ناظم الاطباء ) . پاره پاره كردن گوشت . ( ناظم الاطباء ) . جماع كردن . ( ناظم الاطباء ) . رگ زدن . ( منتهى الارب ) . بُطْء : ( ع . مص ) . بطاء . درنگ كردن و آهستگى نمودن . ( منتهى الارب ) . ضد اسراع . ( اقرب الموارد ) . بُطْء : ( ع . ا ) . بُطوع . درنگى و آهستگى . ( منتهى الارب ) . - بطء حركت : حركت كند . جنبش سنگين . - بطء عمل : سنگينى ، آرامى ، كندى در كار . بَطايح : ( ع . ا ) . بطائح . جِ بطيحة . ( ناظم الاطباء ) . زمين ها كه در آن آب جمع شده باشد و به فارسى مرداب گويند . بَطْر : ( ع . مص ) . شكافتن . زخم . ( مؤيد الفضلاء ) . بطش . بَطْش : ( ع . مص ) . سخت گرفتن و حمله كردن . ( آنندراج ) . سخت گرفتن . ( تاج المصادر بيهقى ) . خشم راندن . غضب كردن . ( فرهنگ فارسى معين ) . افاقه يافتن از تب و هنوز ضعف داشتن ، ( منتهى الارب ) . بَطْن : ( ع . ا ) . شكم . خلاف ظهر ( مذكر است ) . ج ابْطُن و بُطنان و بُطون . ( منتهى الارب ) . شكم انسان و حيوان . ( فرهنگ نظام ) . بطن قلب : ر . ك - : ذيل قلب و از اندرون دل دو گشادگى است فراخ ، يكى از سوى راست و يكى از سوى چپ و طبيبان آن را [ هريك از آن دو گشادگى را ] بطن القلب گويند . ( ذخيرهء خوارزمشاهى ) .