محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى

105

خلاصة الحكمة ( فارسى )

صفراوى مزاجان و يا به جهت زيادتى لذت بعضى حموضات مناسبه مانند كشك و ماست يا سركه و يا آب ليمو و يا آب غوره و يا انار و يا آلو و يا زرشك و يا امثال اينها با اندك شيرينى چاشنى گرفته ترتيب مىدهند و اين قسم را به تركى « آش با قاطق » نامند و بطيء الهضم‌تر و مسدد و مولّد بلغم غليظ است و مصلح آن ثوم و ادويهء حاره و بعضى جهت رفع اسهال و حبس طبيعت با ادويهء قابضه مثل آب سماق و به ترش و كشك بريان و امثال اينها ترتيب مىدهند . و گفته‌اند كه اطريه متخذ از خمير آرد گندم صالح است از براى حار المزاج و كسى كه محتاج به غذاى متين باشد و نافع است از براى سعال هرگاه نبوده باشد سبب آن اخلاط حاره و آنچه با گوشت باشد كثير الغذاء و مرطب و مسمن بدن و همچنين با شير و شيرينى آن مولد خلط غليظ و آنچه از آرد برنج سازند سبك و سريع الهضم و قابض است . و نوع ديگر كه آن را به فارسى « رشتهء قطايف » و « رشتهء خطايى » نامند و آن را از آرد برنج يا نشاسته مخلوط به آب كرده ، صاف نموده در قمعى كه سوراخ‌هاى باريك داشته باشد كرده و پاتيل مسى يا سينى مسى را بر آتش گذاشته كه خوب گرم گردد ، پس آن قمع را به يك دست گرفته و به سرعت تمام بر آن به فاصلهء يك شبر و يا كمتر بگردانند تا مانند رشته‌هاى باريك از آن برآيد و در ديگ بسته شود و از دست ديگر آنچه بسته شده است بردارند اگر يك شخص باشد و اگر دو كس باشد و يا ظرف بزرگ باشد يكى بريزد و ديگر بردارد تا مادام و هر مقدار كه خواهند ، پس آن را در ظرفى كرده مغز گردكان بريان و مغز بادام بريان و مغز پستهء بريان كوفته و جلاب شكرى و قندى با دانهء هيل سوده ، بر روى وى ريخته بخورند و بعضى بجاى جلاب شكرى پالودهء شكرى رقيق كه آن را به فارسى « ماقوتى رقيق » گويند بر روى وى كرده مىخورند . آنچه از آرد برنج ترتيب دهند سبك و سريع الهضم و قابض و آنچه از آرد ميده يا نشاسته سازند كثير الغذاء و بطيء الهضم‌تر و از نشاسته ساختهء آن سبك‌تر و قابض‌تر و به دوائيت اقرب . و اطريه - يعنى آش آرد - نافع است از براى صداع ، خصوصاً صداع صفراوى و يابس ساذج حادث از همّ و غم و ماليخولياى حار يابس و نسيان خصوص مطيب به دارچينى و دارفلفل و خولنجان و يا با مرباى زنجبيل و امثال اينها جهت زكام و نزله و با عسل جهت