محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى
767
خلاصة الحكمة ( فارسى )
سؤال : اگر گويند : چرا اطبّاء بول را بالتفصيل و به اقسام كثيره بيان نمودهاند و براز را بعضى ذكر نكرده و بعضى كه ذكر نمودهاند بالإجمال . جواب : آن است كه ملاحظهء براز و تأمّل در آن مستكره طباع است . [ و ] دلالت آن نيز بر احوال جميع « 1 » مىباشد ؛ بلكه اختصاص آن به امراض معديه و اسهاليه زياده است . و لهذا استقصا در ذكر آن ننموده و آن چه بيان كردهاند ، براى معرفت و تشخيص احوال معده و اقسام اسهالات كافى است ؛ زيرا كه دلالت براز بر اين دو مرض ، زياده از دلالت بول است . سؤال : چرا براز اخضر را دليل انطفاء حرارت غريزيه مقرّر نمودهاند نه بول اخضر را ؟ جواب : آن اين است كه صبغ در براز بى سببى قوى حاصل نمىگردد ، به خلاف بول كه به ادنى صابغى - به جهت رقّت و شفافيت - متغير و متبدّل مىگردد ، پس قياس بول به براز نمىتوان نمود . [ تبصره ] : و ببايد دانست كه خضرت براز در اطفال رضيع شيرخوار ، دليل انطفاء حرارت به طريق لزوم نمىتواند بود ؛ زيرا كه در ايشان به سبب ادنى سدّه [ اى ] كه در ماساريقا به هم رسد ، ثفل و برازشان اخضر مىگردد در اكثر اوقات ؛ پس خضرت براز اطفال به طريق لزوم و كلّى دليل انطفاء حرارات نمىتواند بود و اللّه اعلم .
--> ( 1 ) . الف : ( جميع ) حذف شده .