اكثرى و يا بعضى كافى است ، بلكه مخالف اقسام غير طبيعى بودن كافى است آن را . [ تبصره ] : و بدان كه بعد از ابيض در اجوديت ، رسوب احمر است و بعد از آن ، رسوب اصفر و غير اين‌ها همه غير محمود است ؛ به جهت آن كه « 1 » : رنگ احمر ، رنگ اصل خلط و غذاء محمود مطبوخ كبدى است كه خون باشد ؛ چنان كه « 2 » ذكر يافت . و بعد از آن ، [ زردى ] كه سرخى آن به سبب مرور در عروق و مجارى بول كم گشته باشد و كمى حمرت باعث ظهور زردى است و يا به سبب غلبهء صفراء و مخالطهء دردى آن با بول . و « شيخ الرئيس » در « قانون » « 3 » ، بعد [ از ] اصفر ، زرنيخى نوشته كه « ثمّ الزرنيخى » به جهت آن كه چون از صفراء نضج خون مىنمايد و منذر به طول مرض است - به جهت آن كه نضج خون در زمان طويل حاصل مىگردد - و گاهى بر غلبهء خون - و اين نيز اكثرى است و گاهى نضج فاضل خون ؛ چنان چه ذكر يافت . و ببايد دانست كه : ظهور رسوب طبيعى ، دليل صحّت و اعتدال مزاج و هضم و نضج تام و انفصال اجزاء كثيفه است از لطيفه و قوّت و اقتدار طبيعت بر دفع آن ، چنان چه صبغ و اعتدال و استواء قوام نيز ؛ به خلاف رسوب غير طبيعى و يا نبودن رسوب مطلقاً . [ تبصره ] : و بدان كه گاهى رسوبِ محمودِ متّصفِ به اوصاف مذكوره ، مشتبه مىگردد به مدّهء رقيق و بلغم خام رقيق و فرق ميان هر يك آن است كه : مدّه و رسوب از سه وجه از هم ممتازاند : يكى ، آن كه مدّه منتن مىباشد به خلاف رسوب . دوم ، آن كه مدّه غليظ القوام مىباشد نسبت به رسوب طبيعى . سوم ، آن كه مدّه ثقيل‌تر از رسوب مىباشد . و فرق ميان بلغم خام و رسوب نيز به سه وجه است : يكى ، آن كه بلغم خام ، شديد الاندماج مىباشد - و فرق ميان شدّت اندماج و اختلاط اجزاء ، عسر تفرّق بلغم خام و عسر اجتماع « 4 » آن بعد تفرّق است - به خلاف رسوب .

--> ( 1 ) . ب : ( آن كه ) حذف شده . ( 2 ) . ب : چنان چه . ( 3 ) . ابو على الحسين بن على بن سينا ، القانون فى الطب ، دار الصادر ، بيروت . ج 1 ص 143 . ( 4 ) . الف : عسر و اجتماع .