مبحث پنجم : در بيان آن كه اشياء مغيره بول را نيز بايد كه ملاحظه نمايند : بدان كه اشياء مغيرهء بول ، مأكوله و مشروبه و اعراض بدنيه و نفسانيه‌اند : مأكوله ، مانند تناول بقول - يعنى سبزىها - كه بول بعد تناول آن‌ها اكثر سبز مىگردد . و از تناول زعفران ، زرد و از خيارشنبر ، سرخ و از مرى ، سياه . و از شرابِ ملوّن [ يعنى شربت‌هاى رنگى ] ، [ ملون ] به لون همان شراب مىگردد و قوام آن نيز متغير شود . از تخضيب به حنا و به دست و پا رنگ ماليدن ، بول به حمرت مايل مىگردد ؛ خصوص در نازك بَدَنانِ رقيق الجلد كه مدّتى حنا بسته باشد . و ليكن قليل الإشراق مىباشد و لازمِ آن نيست غلظت ؛ به خلاف صبغِ از دمويت كه در اغلب غليظ مىباشد . از صوم و سهر و تعب و جوع و غضب و تدافع حاجت ، بول در اكثر زرد و يا سرخ مىباشد . و بسا باشد كه بعد [ از ] بيدارى بسيار ، بول سفيد مىگردد و يا نسبت به آن كه بود قبل از خواب ؛ به جهت آن كه حرارت در بيدارى مفرط « 1 » ، به [ سبب ] تحليل حرارت ، باعث عدم صبغ و يا نقصان آن است . و ليكن خالى از كدورت نمىباشد ؛ زيرا كه غذا به جهت بيدارى ، انهضام و انضاج تمام « 2 » نمىيابد و بدان جهت ، اجزاء غليظهء آن با بول مخلوط گشته مندفع مىگردد و لهذا بول كدر مىگردد ؛ پس بايد كه طبيب ازين غافل نباشد و سفيدى بول مذكور را بر خفّت مرض حمل ننمايد و از مغالطه محفوظ ماند . از جماع ، بول گرم مىگردد و چرب مىنمايد . و در آن ، رسوب و ثفلى سفيد به شكل ريسمانى ظاهر مىگردد ؛ خواه جماع با انزال باشد و يا بىانزال ؛ زيرا كه در هنگام جماع به جهت التذاذى و شوق و رغبتى كه طبيعت را بدان است ، جميع ارواح و قوا و حرارت غريزيه و خون به حركت و هيجان مىآيند و ميل بدان جانب « 3 » مىنمايند . و از رطوبت

--> ( 1 ) . ب : مقرط . ( 2 ) . ب : تام . ( 3 ) . ب : بدين جانب .