متحرّك دارد تا ابخره در آن‌ها محتقن نماند و تلطيف يابد . و آن چه به خلاف اين اوصاف باشد - مانند آب غديرهاى كوچك و گودال‌ها - همه ردى و ثقيل و موجب امراض رديه‌اند كه مذكور مىگردد . و نيز در حكم آب ايستاده است آب گداختهء يخ و برف و اين ، هر چند لطيف است و ليكن مضرّ عصب و احشاست و باعث تحريك نزله و سرفه . و همچنين آب حوض‌ها و آب انبارها و بركه‌ها نيز همه ردى و ثقيل و نفّاخ و موجب امراض رديه‌اند ؛ به تخصيص كه در آن‌ها علق - يعنى زلو - و كرمها « 1 » و طُحلُب متكوّن شده و غليظ و طعم و رايحهء آن‌ها متغير باشد ؛ خصوص كه بالاى آن‌ها غير مكشوف يعنى پوشيده باشد . و از آن‌ها در ردائت زياده ؛ ماء آجام و بطايح ، يعنى آب نى زارها و برنج زارها و آب‌هاى جارى تحت اشجار رديهء سمّيه و يا بر زمين‌هاى ردى كثيف و يا تلخ و شور است كه همه موجب امراض رديه‌اند ؛ مانند ضعف معده و كبد و سوء هضم و قلّت اشتها و عفونت اخلاط و سُدَد و سوءِ استمراءِ غذا و سوءُ القنية و استسقاء و « 2 » طُحال و يرقان و زلقُ الامعاء و بواسير و دوالى و اورام رخوه و زردى رنگ رخسار و ثقل بدن و قروح احشا و حمّى ربع و عِرق مدنى و قروح ساق پا و لاغرى آن و حكّه و جرب و قوبا و جنون و نزول آب در اعضاء و امثال اين‌ها ؛ خصوصاً در زمستان . و علاوهء آن‌ها : در زنان باعث عسر حمل و انتفاخ جنين و متولّد شدن آن متورّم و حصول رجاء - يعنى حمل كاذب - و وخم ، و در اطفال ، ادره و امثال آن از امراض رديه . امّا آب كدر ، مولّد سدّه و سنگ گرده و مثانه و مفسد غذاست و در حكم ماء راكد است . و ماء بئر و قنات ، يعنى آب چاه و كاريز كه ثقيل و نفّاخ و بطىءالانحدارند و از آب غديرهاى وسيع طيب صافى متّصف به اوصاف مذكوره ثقيل‌تر . و بهترين اين‌ها چاه‌هاى وسيعِ عميقِ بسيار آب است كه مجراى آب آن از طرف شمال و يا مغرب ، و آب آن

--> ( 1 ) . الف : كرم‌هاى . ( 2 ) . الف : ( و ) حذف شده .