غذاى سمّى : آن است كه تأثير آن به مادّه و صورت هر دو باشد ، و بعد [ از ] فعل و انفعال ، با حصول تغذيه به دستور مسطور ، احداث سمّيت نمايد . و [ البته ] ، امثال « 1 » اين در خارج كم متحقّق است ؛ زيرا كه سمّيت اشياء بىكيفيتى از كيفيات نمىباشند و « بلادر » را بعضى غذاى سمّى گفته‌اند . و غذاى دوايى سمّى : آن است كه : تأثير آن به مادّه و كيفيت و صورت هر سه باشد ، و بعد تأثير و تأثّر با حصول غذائيت و كيفيتى غالب احداث سمّيت نمايد ؛ مانند لحوم افاعى و ساير لحوم سمّيه و گياه‌هاى سمّى . و دواى مسهل ذو الخاصيّة : آن است كه تأثير آن به كيفيت و صورت هر دو باشد ، و با آن نيز قوّت مسهله بود در كمال قوّت و شدّت تأثير و براى كسر قوّت ، محتاج به اصلاح و تدبير و تشويه و غيرها باشد . و بعد [ از ] اصلاح و ورود در بدن و تأثير و تأثّر ، نفوذ و سرايت در افضيه و سطوح و عروق و اعماق بدن نمايد و مختلط و متشبّث به اخلاط و رطوبات رقيقه و غليظه گردد ، و اكثر آن‌ها را « 2 » به تبخير و ترقيق و تذويب و تقطيع و غيرها دفع سازد ، و بعضى را به تحليل برد ؛ مانند « سقمونيا » كه به كيفيت ، احداث حرارت و به صورت نوعيه ، دفع صفراء و بلغم مىنمايد . و همچنين است ساير ادويهء مسهلهء قويه ؛ مانند مازريون « 3 » و دند و خربق و غيرها . و دواى مسهل : آن است كه تأثير آن با آن متشابه نباشد ؛ بلكه در فعل ، اندك از آن ضعيف‌تر باشد و محتاج به اصلاحِ بسيار نباشد ؛ مانند سناى مكّى و تربد و هليلجات و

--> ( 1 ) . ب : مثال ( 2 ) . الف : ( را ) حذف شده . ( 3 ) . الف و ب : ( ماذريون ) با توجه به متن مصنف در كتاب مخزن الأدويه ، كلكته 1844 ، افست انتشارات و آموزش انقلاب اسلامى 1371 ص 808 ( مازريون ) آمده كه جهت هماهنگى با كتب ديگر مؤلف ( مازريون ) آورده شد .