بلكه اعدل بقاع ، « اقليم رابع » را يافته‌اند ؛ به جهت آن كه وسط اقاليم واقع است ، و هواى آن معتدل در كيفيات اربعه ، و فصول اربعهء آن منتظم است ؛ خصوص بلادى از آن اقليم كه از اسباب ارضى منحرفهء مبدّلهء مزاج بلد از آن بعيد باشد . [ آفاق خمسه و احوال قطبين ] : و « آفاق مايل » ، يعنى هر موضع كه نه معدّل النّهار و نه قطب آن بر سمت الرأس آن موضع باشد ، دور فلك به حركت اولى [ در ] آن جا حمايلى باشد مايل از سمت الرأس . و آفاق آن موضع را آفاق مايله نامند به جهت « ميل » حركت فلك در آن‌ها از استقامت . و اين آفاق منقسم به پنج قسم مىگردند : اوّل ، آن كه عرض آن‌ها كم‌تر از ميل كلّى باشد يعنى به بيست و سه درجه و نيم تقريباً نرسد . دوم ، آن كه عرض آن مساوى ميل كلّى باشد . يعنى بيست و سه درجه و نيم تقريباً باشد . « 1 » سوم ، آن كه عرض آن زياده از ميل كلّى باشد و از تمام آن - كه شصت و شش درجه و نيم باشد - كم‌تر بود . چهارم ، آن كه عرض آن مساوى تمام ميل كلّى - كه شصت و شش درجه و نيم است - باشد . پنجم ، آن كه عرض آن از تمام ميل كلّى بيش‌تر و از نود درجه كم‌تر باشد . و در تمامى اين آفاق : يك قطب معدّل النّهار به قدر عرض بلد فوق الأرض بود ، و ديگرى به همان مقدار تحت الأرض . و اين آفاق ، همگى معدّل النّهار را تنصيف مىكنند . و در اين آفاق مايلهء پنج گانه ، در تمامى سال دو مرتبه شب و روز متساوى مىگردد : يكى هنگام رسيدن آفتاب در مدار رأس الحمل ، و ديگرى در هنگام رسيدن آن در مدار رأس الميزان . و در تمام سال : يك روز اطول ايام [ است ] ؛ به طولى كه مختصّ به هر يك از

--> ( 1 ) . ب : ( يعنى بيست و سه درجه و نيم تقريباً باشد ) حذف شده .