محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى

مقدمه 50

خلاصة الحكمة ( فارسى )

عاشقى پيداست از زارى دل * نيست بيمارى چو بيمارى دل علت عاشق ز علت‌ها جداست * عشق اصطرلاب اسرار خداست هرچه گويم عشق را شرح و بيان * چون به عشق آيم خجل باشم از آن پايه عشق از همه برتر بود * عشق امير المؤمنين حيدر بود « 1 » آثار عقيلى كتب عقيلى بيان كنندهء ارزش و جايگاه علمى او هستند و صحبت در اين باره شايد به دراز بكشد . تعداد و اسامى كتب ، موضوعات آن‌ها ، وجود آن‌ها و ميزان تأثيرگذارى آن‌ها ، مباحثى است كه در اين راستا پى مىگيريم . كتاب‌هاى بر جاى مانده از عقيلى ، شايد از مفصل‌ترين كتب طبى بر جاى مانده باشد كه بعداً اشاره‌اى نيز در اين باره خواهيم داشت . در زير به كتب و يا رسالات بر جاى ماندهء او و يا كتبى كه دست كم نامى از آن‌ها در تاريخ برده شده ، اشاره خواهيم نمود . 1 . دستور شفايى آقابزرگ تهرانى در موسوعهء گرانقدر الذريعه ، اين كتاب را به وى نسبت داده ، ولى به همين مقدار بسنده كرده و چيزى افزون بر اين ننگاشته است . « 2 » 2 . قرابادين صغير عقيلى ، خود به تأليف اين كتاب تصريح مىنمايد . سخن ما دربارهء اين مدّعا نقلى است كه در كتاب خلاصة الحكمة وجود دارد . عقيلى در اين كتاب چنين مىنگارد : « وصف شراب حلال از آن جناب - صلوات الله عليه - در قرابادين كبير در حرف الزاء در زبيب ، و در قرابادين صغير ، مفردات در حرف الشين در اشربه مذكور شده . » « 3 » متأسفانه اين كتاب امروزه در دسترس نيست و گزارشى از آن نيز در فهرست‌هاى خطى كتابخانه‌ها به دست نيامده است . البته به نظر مىرسد جامعيت كتاب ارزشمند قرابادين كبير ، سبب اين امر باشد و تأليف اين كتاب ، از اقبال انديشمندان به كتاب قرابادين صغير مىكاسته است .

--> ( 1 ) . ابيات فوق به جز بيت آخر ، كه گويا سرودهء خود عقيلى است ، از مثنوى معنوى جلال الدين رومى است . ( 2 ) . الذريعه ، ج 8 ، ص 161 . ( 3 ) . خلاصهء الحكمهء ، ص 313 .