[ فصول چهارگانهء سال نزد اطباء ] ربيع نزد اطبّاء زمانى است كه مردم نباشند در بلاد متعدله محتاج به سوى پوشش بسيارى به سبب سردى هوا ، و نه محتاج باشند به سوى ترويح بسيارى به سبب گرمى . و باشد آن زمان : ابتداء سبزى و خرّمى و لباس زمرّدى نوروزى پوشيدن زمين‌ها به نباتات ، و روييدن رياحين ، و نشو و نماى نباتات ، و برگ برآوردن اشجار ، و كلاه شكوفه بر سر نهادن شاخه‌ها و گل بر سر زدن و به انعامِ ثمر فايض گشتن ، و مردم را متنعّم نمودن به گستردن خوان الوان فواكه و حبوب به سبب نهوض حرارت كامنه در بواطن آن‌ها ، و حيوانات و انسان به سبب سردى هواى زمستان به رسيدن هواى معتدل بدان‌ها ، و به اهتزاز و فرح و سرور آمدن ، و تقويت يافتن ارواح و قوا به انبعاث و برانگيختن حرارت غريزى به مناسبت و تفتيح يافتن مسامّ و غيرها و ارتفاع موانع و ايصال امداد بدان‌ها . و خريف ، در مقابل آن است كه آن : ابتداء ريختن برگ درختان ، و مفقود شدن ثمر تازهء آن‌ها و متغير گشتن رنگ آن‌ها ، و قَحل « 1 » و لاغر شدن و به صورت بيمار نمودن . و صيف ، عبارت از زمان : گرمى هوا ، و بودن مردم محتاج به ترويح و تبريد . و شتا ، زمانى است كه : مردم به سبب سردى بسيار محتاج به پوشش و خزيدن در خانه‌هاى گرم كه منفذ هوا مطلقا در آن‌ها نباشد ، و حيوانات صحرايى و كوهى در مغارات و شكاف‌هاى كوه‌ها پنهان گردند . و هوامّ و حشرات اكثر بر طرف گردند و نمانند ، مگر بعض مارها و افاعى كه در زير زمين روند و پنهان گردند . مدّت زمان هر يك از ربيع و خريف نزد ايشان ، اقصر است از زمان هر يك از صيف و شتا . [ فصول چهارگانهء سال نزد ستاره شناسان ] و ربيع نزد منجّمين : در ربع شمالى زمانى است كه انتقال نمايد شمس به حركت خاصّهء خود به نقطهء اوّل حمل و در آن سير نمايد تا اوّل جوزا .

--> ( 1 ) . الف و ب : فحل .