ميان عنبيه و مانع نمىشود روح شفّاف را از بروز به سوى ظاهر و مقاومت عنبيه . ششم : صفاى آن است كه مانع روح نيست از مقاومت . هفتم : قلّت سواد عنبيه است و اعانت آن مىنمايد صفاى روح و رطوبت آن . و سبب شهليت ، اختلاط بعض اسباب سواد است با اسباب زرقت وقتى كه هر دو با هم متكافى باشند . [ فايده ] : و گفته‌اند : موافق‌ترين و اعدل الوانِ عنبيه ، آسمانجونى است ؛ براى آن كه ابيض ، مفرّق بصر است و اسود ، جامع آن و آسمانجونى به اعتبار اعتدال « 1 » جامع و معدّل هر دو . و « شيخ الرئيس » - عليه الرحمة « 2 » - بر اين است . و نظر كردن به رنگ سياه و آسمانجونى - يعنى نيلى - باعث تقويت بصر است . و پنج مرض مختصّ به اين است و در مبحث امراض - إن شاء اللّه تعالى - خواهد آمد . [ رطوبت اول : بيضيه ] : بعد از اين طبقه - كه بعد از طبقهء قرنيه است - رطوبت بيضيه است كه رطوبت اوّل است و پيشِ رطوبت جليديه واقع است . و جسمى است رطبِ صافى غليظ [ و ] شبيه به بياضِ بيض - يعنى به سفيدى تخم مرغ - در رنگ و صفا و قوام و لهذا مسمّى بدان نموده‌اند . و فايدهء خلقت آن پيش رطوبت جليديه آن است كه : حاجب و مانع باشد وصول اضواء قويه را ؛ تا گرمى بسيار دفعتا به رطوبت جليديه نرسد - بلكه به تدريج بدان رساند - تا باعث اذيت و تجفيف آن نشود . و حايل و مانع باشد از آفات ديگر . و اعانتِ آن نمايد در ايصال رطوبت . و نيز ، حايل و مانع باشد از رسيدن رطوبت جليديه به پردهء عنبيه و متاذى شدن از صلابت و خشونت آن . و سه مرض مختصّ به اين است .

--> ( 1 ) . الف : ( اعتدال ) حذف شده . ( 2 ) . الف : شيخ الرئيس ره .