محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى

مقدمه 35

خلاصة الحكمة ( فارسى )

افغان‌ها و تسلط بر افغانستان در سال 1151 ه - . ق ، به سوى دهلى روانه شد . او دهلى را فتح كرد و سپس با تخت طاووس ، جواهرات سلطنتى و علوى خان به ايران بازگشت . نادر شاه به هنگام مراجعت از هند ديگر سلامت سابق خود را نداشت ؛ مىگويند او وقتى در دهلى اقامت داشت ، از زخم معده رنج مىبرد و پاهايش نيز ورم كرده بود . او علوى خان را مأمور مداواى خود ساخت و علوى خان آن‌چنان كار خود را با موفقيت انجام داد كه نادر از وى خواست تا همراه او به ايران بازگردد و به اين ترتيب ، علوى خان به كشور خود بازگشت . نادر دو سال پس از ترك دهلى به قزوين رسيد . در آن هنگام طبابت‌هاى علوى خان چنان به حال او مؤثر واقع شده و سلامت خود را بازيافته بود كه وقتى اين پزشك تقاضاى استعفا كرد ، اين درخواست مورد اجابت قرار گرفت و علوى خان دوباره به هند بازگشت . بنا بر نقلى ، نادر شاه لقب « معتمد الملوك » را در همين دوران به وى اعطا نمود . « 1 » البته بنابه گفتهء عبد الكريم كشميرى نادر شاه ، علوى خان را براى مداواى مرض استسقا و طغيان سودا و خفقان و به وعدهء اين كه بعد از حصول صحت ، او را روانه سفر حج مىنمايد ، راهى ايران نمود . علوى خان بنابه قولى كه از نادر گرفته بود ، از قزوين به سال 1154 ه - . ق رهسپار سفر حج شد و پس از انجام مراسم حج به سال 1156 ه - . ق به هند بازگشت و در دهلى به درمان محمد شاه كه بيمار بود پرداخت . » « 2 » اين پزشك عاليقدر ، در اواخر عمر خود لقب « بهاء الدوله » يافت ؛ شباهت اين لقب با لقب نويسندهء كتاب « خلاصة التجارب » موجب شده است كه عده‌اى آن دو را با هم اشتباه بگيرند ، در حالى كه بهاء الدوله نويسندهء خلاصة التجارب ، دويست سال قبل از علوى خان زندگى مىكرد و از اهالى طرشت بود . در بين شرق‌شناسان غربى ، « فوناهن » دچار اين اشتباه نشده است « 3 » .

--> ( 1 ) . طب در دوره صفويه ، ص 103 . ( 2 ) . دانشنامه ادب فارسى ، ج 4 ، ص 1088 . ( 3 ) . طب در دوره صفويه ، ص 104 .