ملا محمد مهدى بن على نقى شريف

92

زاد المسافرين ( فارسى )

شرايط و از آب همگى بايد به عمل آورند و البتّه در اين طريق ترك ترشى و نمك لازم است و تجويز خوردن اين‌ها به نهجى است كه مذكور شد . اما طريق استعمال آن به طريق قهوه ؛ چنان است كه از دو مثقال تا شش مثقال او را به حسب هر مزاج با نيم من تا يك من و پنجاه به وزن شاه ، آب بجوشانند و چون به نصف رسد صاف كنند و ضبط نمايند و طرف صبح و عصر دو فنجان او را گرم كرده با نبات سفيد از يك مثقال تا سه مثقال بنوشند و ما بقى را به عوض آب بنوشند . و ضابطه در تعيين مقدار چينى ، اين است كه در حار المزاج و نحيف چينى را كمتر بكند و تا شش مثقال بكند و در بارد و رطب المزاج ، چينى را بيشتر كند و آب هريك از آن‌ها را به قدرى كه كفايت تشنگى كند ؛ چه بدون عطش آب چينى را خوردن و صبر بر تشنگى ، هر دو مضر است . پس ضابطهء تعيين مقدار آب ، كفايت تشنگى است و تعيين مقدار چينى ، تابع مزاج و حال مريض كه محرور المزاج چينى را بايد كمتر كند و همچنين از بسيارى خوردن شيرينىها و ادويهء حاره اجتناب نمايد و بعضى ترشىهاى ملايم چنان‌چه مذكور شد ، بخورد . صاحب مزاج بارد و رطب ، چينى را بيشتر كنند و آب را كمتر . در اين مزاج گاه باشد كه بعضى ادويهء مناسب علت ، مثل زرنباد و دارچينى و عود و عشبه چنان‌چه در طريق تعريق مذكور شد ، در اين طريقه نيز توان ضم كرد چنان‌چه بعضى در امزجهء حاره نيز تجويز خيسانيدن چينى در عرق نيلوفر و بيد و غير ذلك كرده بلكه ديدم كه بعضى گرم كردهء او را طرف صبح با طباشير مىدادند و به گمان فقير در اين طريقه ضم او با هيچ چيز خوب نيست و چينى به حسب همين طريق كه مذكور شد منافع بىشمار دارد و هرگاه با چيز ديگر ضم شد از كيفيت مزاج خود بيرون مىرود و آن آثار بر او مترتب نمىشود . بله ، در امراض مزمنه و غليظه كه استعمال آن با تعريق است هرگاه از