ملا محمد مهدى بن على نقى شريف

90

زاد المسافرين ( فارسى )

خوردن چوب چينى كرد ، كه غرض اصلى فوت نشود و سعى و رنجى كه كشيده ، بىفايده نشود . اما طريق استعمال آن : آنچه أشهر و مكرر به تجربه رسيده دو نهج است ؛ يكى با تعريق و ديگرى به طريق قهوه . اما آنچه با تعريق است ، در امزجهء قويّه و امراض مزمنه و مواد غليظه و كثيره و قروح رديهء سوداويه مستعمل است و اين طريق در شدت گرما و سردى هوا هيچ‌يك مجاز نيست و به گمان فقير به صاحبان امزجهء حاره نيز مضر است . و آنچه به طريق قهوه است به اكثر امزجه موافق و به هيچ مزاج - هرگاه مراعات و شرايط به عمل آيد از مقدار چينى و مقدار آب و پرهيز موافق مزاج و علت ، البتّه مضر نيست و به همهء امزجه نافع است و در تعديل و اصلاح امزجه نظير ندارد . اما دستور استعمال با تعريق ، چنان است كه بعد از تنقيهء مناسب مرض ، هر روز از شش مثقال تا هشت مثقال آن را بسيار باريك تخمينا به قدر دم كارد ورق كنند و در حين ورق كردن آنچه مانند آرد شده باشد جدا كنند و بعد از آن ، ورق را بكشند و شب در يك پياله عرق گاو زبان و گلاب و بيدمشك و شاهتره به حسب هر مزاج بخيسانند و روز ديگر با يك من و نيم آب به وزن شاه ، در ديگ سنگ يا سفال يا مس تازه قلع كه سرپوش آن يكى از مذكورات باشد و اطراف آن را به خمير گرفته به آتش ملايم بجوشانند تا به نصف برسد . و معلوم كردن اينكه آب به نصف رسيده ، به اين نحو است كه سوراخى در وسط سرپوش ديگ كرده ، نصف آب مقرر را با چوب چينى در ديگ كرده و چوب باريكى را اندازه گرفته ، موضع اندازه را ريسمانى پيچيده ، نصف ديگ را آب بريزند و سوراخ را مسدود كنند و بعد از جوشيدن به قدرى كه به وقت امتحان رسد ، سوراخ را گشوده معلوم كنند كه آب به موضع اندازه رسيده يا نه