رسيده و سرايت به قلب نموده و در قلب مشتعل شده باشد و از قلب به توسط شرايين به تمام اخلاط و بدن رسيده همه را گرم كرده باشد . و اين تب از اسباب خارجه به هم رسد ، مثل سرماى شديد و فرورفتن به آب سرد و گرماى شديد و خوردن دوا و غذاى حار و عارض شدن هم و غم مفرط و غضب و غير ذلك از اسباب خارجه . اين تب را به حسب كثرت اسباب انواع مىباشد ؛ ليكن در اين رساله اختصار به چند نوع كثير الوقوع مىشود : حمى يوم استحصافى : و اين از رسيدن هواى سرد يا آب سرد به بدن حادث مىشود و علامت آن تقديم سبب است و وجع اعضاء و تمطى كه در عرف فارسى كمان‌كشى مىگويند و به فارسى خميازه كشيدن مىگويند و بسيار بول كردن و گاه باشد كه مكرر اندك سرمايى مىشده باشد ؛ اين تب را در عرف چايش گويند كه از چاييدن به هم رسيده . علاج : بايد بپوشانند تن را و اعضاء را بمالند و پاها را به آب گرم بگذارند و لعاب بهدانه و خاكشير گرم بنوشند و از هواى سرد و آب سرد و ترشيها و ماست احتراز نمايند و غذا شورباى برنج و ماش و اسفناج ميل نمايند و چلو و زرده تخم نيز مناسب است و اهتمام نمايند تا عرق كامل بشود و تب رفع شود . حمى يوم حرى : سبب اين تب ، طول مكث در آفتاب ، گرما يا نزديك به آتش يا حمام بسيار گرم مىباشد . علامت آن تقدم يكى از اسباب مذكوره است و سرخى چشم و افروختگى رخسار و صداع و تشنگى و زيادتى حرارت و التهاب در سر . علاجش : سركه و گلاب و روغن گل سرخ بر سر ماليدن و بوييدن است . يا آنكه صندل سرخ و سفيد را با گلاب يا آب گشنيز تر يا آب خيار بر سر بمالند و ببويند و اگر كافور نيز داخل نمايند مناسب است . و آشاميدن آب سرد و