ملا محمد مهدى بن على نقى شريف
124
زاد المسافرين ( فارسى )
شيخ الرئيس مىگويد كه هرگاه سبب باه ضعف قلب باشد ، در علاج آن چيزى به مثروديطوس نمىرسد بلكه در ضعف هر باهى كه منشأ آن حرارت مزاج نباشد ، انفع از هر دوايى ، آن است . و اگر سبب آن حرارت مزاج باشد ، علامتش ، علامت غلبه حرارت است ، چنانچه در صداع صفراوى و دموى مذكور شد . و علامت ديگر انتفاع از مبردات و تضرر از مسخنات ؛ علاجش تبريد به مبردات است ، مثل شيرهء تخم خرفه يا سكنجبين ساده و ساير مبردات به حسب هر مزاج . و از غذاها آش زرشك و آش انار و گوشت بره و بزغاله و مغز كلهء اينها و ماهى تازه پخته ، گرم تناول كند و هندوانه و شفتالو و خيار و امرود و آبغوره و دوغ و ماست و باقلا و عدس و ذرت بو داده و زرده و سفيدهء تخم مرغ و اگر حرارت به افراط نباشد شير تازه و شكر و دواء التّرنجبين كه صفت آن اين است : شير تازه دوشيده را با ثلث ترنجبين پاك بجوشانند تا منعقد شود و تا پانزده مثقال ميل نمايند و از اغذيه اى كه بعد از اين مذكور مىشود هرچند چندان حرارتى نداشته باشد [ تناول نمايند ] . بالجمله هرگاه ضعف باه مستند به حرارت مزاج باشد معالجه به معاجين و ساير مبهيات حاره مضر است ؛ بلكه اعتماد در اين نوع بر اغذيه آن است كه بعد از اين مذكور مىشود كه چندان حرارتى نداشته باشد و همچنين آنچه از تدابير غير دوائيه و غذائيه مذكور خواهد شد نافع است . و اگر سبب آن حرارت مزاج نباشد ، بلكه قلت منى در بدن يا قلت نفخ و استرخاء آلت باشد ، علامتش عدم حرارت مفرط است و انتفاع به مبهيات دوائيه و غذائيه و ساير علاجش به اين نهج است كه مذكور مىشود . اما معاجين : يكى مفرحى است كه در تقويت قلب و دماغ بىنظير است و به